December 31st, 2010

«Սիրեկանը Հյուսիսային Չինաստանից» (Մարգըրիտ Դյուրաս)

Այս տարվա վերջին գիրքս էր: Եթե շատ ուզեի, վերջին 70 էջը կթողնեի Նոր տարվա տնային կալանքին. առանց այդ էլ շատ ժամանակ եմ ունենալու, ու հաստատ կհասցնեի գոնե մի երեք-չորս գիրք վերջացնել: Ուղղակի մի տեսակ զգացի, որ չեմ ուզում հետս մյուս տարի տանել, նստեցի, էսօր վերջացրի:

Ընդհանրապես, շատերն ասում են, թե գրելը կանանց մոտ այնքան էլ լավ չի ստացվում: Ինչ-որ չափով կիսում եմ այդ կարծիքը, որովհետև կարդացածս խիստ սահմանափակ թվով կին գրողների գործերը հեռու էին կատարյալ լինելուց («Բարև թախիծը» չհաշված): Նույն կարծիքը լսել եմ նաև Դյուրասի մասին: Այդքանից հետո զարմանալիորեն համարձակություն ունեցա կարդալու նրա գրքերից: Ավելին՝ հիմա կարծիքս եմ գրում ու պիտի նախապես զգուշացնեմ, որ դրական է:

Սիրում եմ գրքեր, որոնք ոչ թե ուղեղիդ ծալքերի մեջ են թափանցում, ստիպում, որ մտավոր որոճ կատարես, այլ կարդալիս զգում ես՝ պատկերներ տեսնում, ձայներ լսում, շոշափում: Մարգըրիտ Դյուրասի ստեղծագործությունը հենց դրանցից էր: Կարդում էի երթուղայիններում, տանը՝ քնելուց առաջ, գրադարանում, երբ հոգնում էի պարապելուց: Ու ամեն բառը, նախադասությունը մի պատկեր էր դառնում, մի զգացողություն: Լեզուն պարզ էր՝ հասկանալի, բայց դրանով մակերեսային չէր դառնում: Նախադասությունները կարճ էին, հաճախ՝ անստորոգյալ: Տեղ-տեղ թվում էր՝ ֆիլմ եմ նայում: Զարմանալի չէ, որովհետև հեղինակն ամեն դեպքում նախատեսել է, որ դրա հիման վրա ֆիլմ պետք է նկարահանվի: Այդ մասին նշվում էր նույնիսկ ծանոթագրություններում, թե նկարահանելիս որ տեսարանն ինչպիսին պետք է լինի: 

Սիրում եմ ինքնակենսագրական գրքեր: Մերկ իրականությունը, «ինչպես եղել է»-ն ինձ ավելի են ձգում, քան «ինչպես կարող էր լինելը»-ը, որքան էլ ռեալիստական գույներով նկարագրված լինի: Դյուրասի գիրքը կարդալիս ամեն վայրկյան զգում էի դա, հասկանում, որ «սա արդեն եղել է»: Ավելին՝ որպեսզի ավելի լավ հասկանամ, ընթացքում նույնիսկ նրա կենսագրությունն ուսումնասիրեցի:

Մի խոսքով, սիրուն գործ էր, բայց սա երևի առաջին ու վերջինն է, որ Դյուրասից կարդում եմ: Չգիտեմ ինչու, պատկերացնում եմ, որ մնացածները կրկնություններ են: «Սիրեկանը» որ հաստատ: