Թող ոչ մի զոհ չպահանջվի լևոնից բացի,
Ուրիշ ոտքեր ոստիկանին թող մոտ չգան:
Ինձ թույլ չտվեցին տուն գնալ: Ափսոսացի, որ դեռ ցերեկը հորաքրոջս հետ դուրս չեկա: Ստիպված տատիկիս տանը գիշերեցի: Երկուսով ամբողջ երեկո հետևում էինք իրադարձություններին: Հեռախոսը չէր լռում: Անընդհատ սուտ ու ճիշտ լուրերի տեղատարափ էինք ստանում, որոնք պետք էր մի քանի տեղից ճշտել, որպեսզի հասկանանք, թե իրականում ինչ է կատարվում: Իսկ կեսգիշերին մոտ որոշեցինք քնել… Բայց շատ ուշ հայրս նորից զանգահարեց: Էլի ահավոր լուրեր: Մայրս դեռ աշխատում էր. ԱԺ-ում էր: Դրանից հետո երկար ժամանակ չկարողացա քնել:
Աչքերս բացեցի ժամը 9-ին: Վերջին անգամ կիրակի օրով ե՞րբ եմ այսքան շուտ արթնացել: Տատիկս գիշերանոցով նստել էր հեռուստացույցի առջև, գիշերը տեսագրված կադրերն էր դիտում ու բարձրաձայն արտասվում: Նրան այս վիճակում երբևէ չէի տեսել… Իսկ էկրանին՝ այրված, ջարդած մեքենաներ, թալանված խանութներ, կոտրված ապակի: Մի խոսքով, իսկական քաոս էր:
Ավելի ուշ իմացա. ութ զոհ: Չկարողացա պարզել, թե որ կողմից էին: Ասենք, դա կարևոր էլ չէ: Զոհը մնում է զոհ: Գուցե ութը փոքր թիվ է: Շատերը կասեն, թե դա ոչինչ է հազարների մեջ: Բայց զոհը մեքենա կամ խանութ չէ, որ թվերով չափես: Այսօր ութ ընտանիքներում սուգ է: Դու նրանց չես կարող հանգստացնել, ասել, որ ութը փոքր թիվ է: Նրանց համար զոհված հարազատն ամբողջ աշխարհն արժե:
…Ու այս ամենը տեղի է ունենում երկու հոգու կռվի արդյունքում: Դա չգրված օրենք է պատմության մեջ. կռվում են անհատներ, զոհվում են ուրիշներ: Միշտ մտածել եմ. ի՞նչ կլինի, երբ բոլորը հրաժարվեն կռվից: Մի՞թե պատերազմ կլինի: Բայց ցավն այն է, որ միշտ էլ գտնվում են մարդիկ, որոնք կռվում են ոչ թե պարտադրված, այլ ինչ-որ անհասկանալի գաղափարների հետևից, ինչ-որ թվացյալ հաղթանակի հասնելու համար: Ես զարմանում եմ, թե ինչպես է այս ամենը հասկացել Սասունցի Դավիթը ու ժողովրդին հանգիստ թողել…
Գընաց՝ կանգնեց Դավթի առաջ,
Էսպես խոսեց էն ծերունին.
— Դալար կենա՛, կուռըդ, ո՛վ քաջ,
Սուրըդ կըտրուկ միշտ քո ձեռին։
Մի ծերունուս խոսքին մըտիկ,
Տե՛ս, քու խելքը ինչ է կըտրում։
Ի՞նչ են արել քեզ էս մարդիկ,
Հե՞ր ես սըրանց դու կոտորում։
Ամեն մինը մի մոր որդի,
Ամեն մինը մի տան ճըրագ,
Որը կինն է թողել էնտեղ
Աչքը ճամփին, խեղճ ու կըրակ։
Որը մի տուն լիք մանուկներ,
Որը ծնող աղքատ ու ծեր,
Որը լացով քողն երեսին
Նորապըսակ ջահել հարսին...
Թագավորը զոռով-թըրով
Հավաքել է, էստեղ բերել։
Խեղճ մարդիկ ենք՝ պակաս օրով,
Մենք քեզ վընաս ի՞նչ ենք արել։
Թագավորն է քու թըշնամին,
Կըռիվ ունես — իր հետ արա,
Հե՞ր ես քաշում Թուր-Կեծակին
Էս անճարակ խալխի վըրա։
Լևո՛ն, կռիվ ունես, Սերժի հետ արա: Հե՞ր ես ժողովրդին քաշում էս անճարակ զինվորների վրա:
Սե՛րժ, կռիվ ունես, Լևոնի հետ արա: Հե՞ր ես ոստիկաններին քաշում էս անճարակ զոմբիների վրա:
Ուրիշ ոտքեր ոստիկանին թող մոտ չգան:
Ինձ թույլ չտվեցին տուն գնալ: Ափսոսացի, որ դեռ ցերեկը հորաքրոջս հետ դուրս չեկա: Ստիպված տատիկիս տանը գիշերեցի: Երկուսով ամբողջ երեկո հետևում էինք իրադարձություններին: Հեռախոսը չէր լռում: Անընդհատ սուտ ու ճիշտ լուրերի տեղատարափ էինք ստանում, որոնք պետք էր մի քանի տեղից ճշտել, որպեսզի հասկանանք, թե իրականում ինչ է կատարվում: Իսկ կեսգիշերին մոտ որոշեցինք քնել… Բայց շատ ուշ հայրս նորից զանգահարեց: Էլի ահավոր լուրեր: Մայրս դեռ աշխատում էր. ԱԺ-ում էր: Դրանից հետո երկար ժամանակ չկարողացա քնել:
Աչքերս բացեցի ժամը 9-ին: Վերջին անգամ կիրակի օրով ե՞րբ եմ այսքան շուտ արթնացել: Տատիկս գիշերանոցով նստել էր հեռուստացույցի առջև, գիշերը տեսագրված կադրերն էր դիտում ու բարձրաձայն արտասվում: Նրան այս վիճակում երբևէ չէի տեսել… Իսկ էկրանին՝ այրված, ջարդած մեքենաներ, թալանված խանութներ, կոտրված ապակի: Մի խոսքով, իսկական քաոս էր:
Ավելի ուշ իմացա. ութ զոհ: Չկարողացա պարզել, թե որ կողմից էին: Ասենք, դա կարևոր էլ չէ: Զոհը մնում է զոհ: Գուցե ութը փոքր թիվ է: Շատերը կասեն, թե դա ոչինչ է հազարների մեջ: Բայց զոհը մեքենա կամ խանութ չէ, որ թվերով չափես: Այսօր ութ ընտանիքներում սուգ է: Դու նրանց չես կարող հանգստացնել, ասել, որ ութը փոքր թիվ է: Նրանց համար զոհված հարազատն ամբողջ աշխարհն արժե:
…Ու այս ամենը տեղի է ունենում երկու հոգու կռվի արդյունքում: Դա չգրված օրենք է պատմության մեջ. կռվում են անհատներ, զոհվում են ուրիշներ: Միշտ մտածել եմ. ի՞նչ կլինի, երբ բոլորը հրաժարվեն կռվից: Մի՞թե պատերազմ կլինի: Բայց ցավն այն է, որ միշտ էլ գտնվում են մարդիկ, որոնք կռվում են ոչ թե պարտադրված, այլ ինչ-որ անհասկանալի գաղափարների հետևից, ինչ-որ թվացյալ հաղթանակի հասնելու համար: Ես զարմանում եմ, թե ինչպես է այս ամենը հասկացել Սասունցի Դավիթը ու ժողովրդին հանգիստ թողել…
Գընաց՝ կանգնեց Դավթի առաջ,
Էսպես խոսեց էն ծերունին.
— Դալար կենա՛, կուռըդ, ո՛վ քաջ,
Սուրըդ կըտրուկ միշտ քո ձեռին։
Մի ծերունուս խոսքին մըտիկ,
Տե՛ս, քու խելքը ինչ է կըտրում։
Ի՞նչ են արել քեզ էս մարդիկ,
Հե՞ր ես սըրանց դու կոտորում։
Ամեն մինը մի մոր որդի,
Ամեն մինը մի տան ճըրագ,
Որը կինն է թողել էնտեղ
Աչքը ճամփին, խեղճ ու կըրակ։
Որը մի տուն լիք մանուկներ,
Որը ծնող աղքատ ու ծեր,
Որը լացով քողն երեսին
Նորապըսակ ջահել հարսին...
Թագավորը զոռով-թըրով
Հավաքել է, էստեղ բերել։
Խեղճ մարդիկ ենք՝ պակաս օրով,
Մենք քեզ վընաս ի՞նչ ենք արել։
Թագավորն է քու թըշնամին,
Կըռիվ ունես — իր հետ արա,
Հե՞ր ես քաշում Թուր-Կեծակին
Էս անճարակ խալխի վըրա։
Լևո՛ն, կռիվ ունես, Սերժի հետ արա: Հե՞ր ես ժողովրդին քաշում էս անճարակ զինվորների վրա:
Սե՛րժ, կռիվ ունես, Լևոնի հետ արա: Հե՞ր ես ոստիկաններին քաշում էս անճարակ զոմբիների վրա:


Comments