Էս պատմվածքն էքսպերիմենտ ա, շատ խիստ չդատեք:

Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգու կենտրոնում շրջանաձև նստած էին հինգ երիտասարդ կանայք: Նրանց շուրջը հինգ միանման մանկասայլակներ էին կանգնած, որոնց տերուտիրականներն իրենց մայրերի գրկում ուրախ ժպտում էին, մինչ հինգ երիտասարդ կանայք գերմաներեն չաչանակում էին: Շրջանի կենտրոնում սփռոց էր փռված, վրան` հյութեր ու քաղցրավենիք:

Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգու կենտրոնում շրջանաձև նստած հինգ կանանցից մի քիչ դեպի արևմուտք իրար գլխի լցված գարեջրի դատարկ շշեր կային:

Թխամաշկ տղամարդը Հերման Հեսսեի «Տափաստանի գայլը» և գերմաներեն-անգլերեն բառարանը թևի տակ մտավ Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգի, քայլեց դեպի հյուսիս-արևելյան կողմը, ժակետը փռեց խոտերին, պառկեց վրան ու գիրքը բացեց:

Մարիան «Շեքսպիր և որդիներ» գրախանութի թղթե տոպրակը ձեռքին մտավ Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգին և հարմարվեց հյուսիս-արևմտյան մասում: Պայուսակը դրեց խոտերին,  ծալապատիկ նստեց` զգալով առավոտվա անձրևի թացությունը, բացեց «Շեքսպիր և որդիներ» գրախանութի թղթե տոպրակը, վերցրեց Հերման Հեսսեի «Տափաստանի գայլը» ու սկսեց կարդալ:

Թխամաշկ տղամարդը նստեց, բառարանը բացեց, ինչ-որ բան նայեց, նորից անցավ գրքին:

Կենտրոնում նստած հինգ կանայք հյութերն ու քաղցրավենիքը հավաքեցին, սփռոցը ծալեցին, մանկիկներին դրեցին սայլակների մեջ ու հեռացան:

Երկար մազերով ու ավելի երկար մոխրագույն մորուքով բարձրահասակ տղամարդը մտավ Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգին ու նստեց արևմտյան ծայրում: Գրպանից հանեց կարմիր ու սպիտակ վանդակներով թաշկինակը, փռեց գետնին, տոպրակից դուրս բերեց ելակով տորթը, դրեց վրան և սկսեց կտոր-կտոր բերանը տանել:

Կողքի պարահրապարակից հինգ-վեց տարեկան մի աղջիկ մտավ այգի ու սկսեց խոտերը պռճոկել:

Մարիան մրսեց, պայուսակից վերնաշապիկը հանեց ու կծկվեց մեջը:

Թխամաշկ տղամարդն էջը թերթեց:

Երիտասարդ հայրիկը մանկասայլակով մտավ Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգին, մյուս ձեռքին` գարեջրի շիշ:

Թխամաշկ տղամարդը գլուխը բարձրացրեց ու նկատեց Հեսսեի գրքի հետևում կորած Մարիային:

Մարիան էջը թերթեց:

Երիտասարդ հայրիկը մի քանի պտույտ արեց և դուրս եկավ այգուց:

Սիրահարված տղան ու աղջիկը մտան Բեռլինի Պրենցլաուեր բերգ թաղամասի փոքրիկ այգին, հարավ-արևելյան մասում ծածկոց փռեցին, նստեցին ու գրկախառնվեցին:

Երկար մազերով ու ավելի երկար մոխրագույն մորուքով բարձրահասակ տղամարդը վերջացրեց ելակով տորթն ու շուրթերը լիզեց:

Մարիան գլուխը բարձրացրեց ու տեսավ գրկախառնված տղային ու աղջկան, երկար մազերով ու ավելի երկար մոխրագույն մորուքով բարձրահասակ տղամարդուն, խոտերը պռճոկող երեխային ու թխամաշկ տղամարդուն, որն այդ պահին բառարանում բառ էր նայում:

Անձրև սկսվեց:

Խոտերը պռճոկող երեխան այգուց դուրս վազեց:

Երկար մազերով ու ավելի երկար մոխրագույն մորուքով բարձրահասակ տղամարդը վանդակավոր թաշկինակը ծալեց, դրեց գրպանը, հեռացավ:

Մարիան պայուսակից հանեց դեղին անձրևանոցն ու մի ձեռքով պահեց գլխավերևում:

Սիրահարված տղան ու աղջիկը ծածկոցը հավաքեցին, իրար ձեռք բռնած հեռացան:

Թխամաշկ տղամարդը մարմնով ծածկեց գիրքը:

Անձրևը դադարեց:

Մարիան անձրևանոցը դրեց պայուսակի մեջ:

Մարիան էջը թերթեց:

Թխամաշկ տղամարդը բառարանը բացեց:

Ձեռնափայտով ծերունին մտավ Բեռլինի Պրենցլաուերբերգ թաղամասի փոքրիկ այգին ու նստեց հարավային մասուն գտնվող միակ նստարանին:

Թխամաշկ տղամարդն էջը թերթեց:

Մարիան գիրքը փակեց, դրեց «Շեքսպիր և որդիներ» գրախանութի թղթե տոպրակի մեջ, կանգնեց, պայուսակից հանեց ականջակալները, երաժշտություն միացրեց ու կամացուկ դուրս եկավ այս պատմվածքից:

Թխամաշկ տղամարդը գիրքը փակեց, ժակետը վերցրեց, կոշիկներն ուղղեց, կանգնեց ու քայլեց դեպի պատմվածքի ելքը:

Սկզբում տատանվում էի. պե՞տք է արդյոք Պատրիսիա Քելիի համերգի տոմս գնեմ: Սաքսոնիայի այս փոքրիկ քաղաքն ինձ ամենամոտն էր, որտեղ Պատրիսիան համերգ էր տալու այս տարի: Եվ ես տատանվում էի, որովհետև առաջին հերթին հույս ունեի, որ Բեռլինում կամ շրջակայքում դեռ համերգ կտա: Երկրորդ, ճամփորդություն ընդգրկող համերգը պահանջում է ավելի մեծ ծախսեր ու շատ սթրես: Երրորդ, վստահ չէի` դուրս կգա՞ր համերգը:

Kelly Family-ով վաղուց եմ տարված եղել: Պետք է խոստովանեմ, որ բախտավոր էի, որ Stille Nacht համերգաշրջանը 2011-ին էր: Էդ ժամանակ Խրոնինգենում էի ապրում, ու ամենամոտ համերգն Էսսենում էր: Բախտավոր էի, որ հենց այդ հատուկ համերգի տոմսը գնեցի և ուրախ եմ, որ բավականաչափ խելացի գտնվեցի: Հակառակ դեպքում պատկական իրադարձություն էի բաց թողնելու:

Բայց գաղտնի երազում էի, որ Պատրիսիայի սոլո համերգներից էր կտեսնեմ: Հիշում եմ` երբ YouTube-ն ի հայտ եկավ, երբեմն-երբեմն տենդագին գիշերներ էի անցկացնում` դիտելով նրա սոլո համերգների տեսագրությունները: Ու միշտ ինձ հարց էի տալիս. «Ես էնտեղ կլինե՞մ»:

Եվ ահա վերջապես հնարավորություն բացվեց. Պատրիսիան համերգ էր տալու Թորգաուում այն ժամանակ, երբ ես Պոտսդամում էի ապրելիս լինելու: Բայց դեռ տատանվում էի: Երբ իմացա, որ այս շրջագայության ժամանակ ավելի մոտ տեղերում համերգ չի տալու, երբ հասկացա, որ Ֆինլանդիայից Գերմանիա հասնելը դժվար կլինի, էլ երկար չմտածեցի ու գնեցի տոմսը: Կարճ ժամանակ անց Պատրիսիան պիտի հայտարարեր, որ այս շրջագայությունից հետո հանգստի է գնում:

Բայց դեռ վախենում էի. համերգն ինձ դու՞ր էր գալու: Իհարկե, երբ փոքր էի, խելագարվում էի Քելիների համար, բայց հիմա, երբ մեծացել եմ, Քելիներին սիրելը նմանվել է սովորության. իմ իսկական երաժշտական ճաշակի մասը չի կազմում: Չէի ուզում քանդել մանկությանս պատրանքները:

Այնուամենայնիվ, Թորգաու ճամփորդելն ու Պատրիսիային տեսնելն ամենալավ որոշումներիցս է, որ կայացրել եմ Պոտսդամ տեղափոխվելուց հետո: Հիմար էի, որ կարծում էի` դուրս չի գալու:

Համերգից երկու ժամ առաջ մուտքի մոտ հայտնվելը երկրորդ շարքում տեղս ապահովեց: Մեկ ժամ առաջ ներս մտա ու սկսեցի բեմն ուսումնասիրել: Տարբեր հին լուսանկարներ և իրեր էին դրված: Կարելի էր գտնել նաև Պատրիսիայի երեխաների նկարածները: Բեմը թեմային համապատասխանում էր. Songs & Stories («Երգեր և պատմություններ»): Դահլիճը փոքր էր` հազիվ հարյուր հոգանոց:


Ուղիղ ժամը ութին Պատրիսիան բեմ բարձրացավ: Կատարում էր երգեր թե իր ընտանիքի, թե իր սեփական երգացանկից: Խոսում էր հանդիսատեսի հետ: Հարցեր տալիս, պատասխանների սպասում, երգացնում: Պատմություններ էր պատմում, որոնց մեծ մասը չէի հասկանում. գերմաներեն էր: Հումորի զգացումը սպանիչ էր: Հա կատակներ էր անում, դահլիճը հա քանդվում էր:


Ու երգում էր: Հիմար էի, որ կարծում էի` դուրս չի գալու: Երկրորդ շարքում նստած վայելում էի ոչ միայն երաժշտության հնչողությունը, այլև տեսքը նրա դեմքին: Նա իսկապես հիանալի կատարող է ու իսկապես հրաշալի ձայն ունի: Կենդանի ավելի լավն է, քան ձայնագրություններում, իսկ դա ոչ բոլոր կատարողների համար է ճշմարիտ: Ու հենց այդ պատճառով էլ տեսագրություններ չեմ դնում այստեղ:

Ընտանիքի երգացանկից կատարած երգերն ինձ տարան դեպի մանկություն, իմ իրական Եսին, որը թողել էի Պրահայում տարիներ առաջ ու գտել Թորգաուում: Աչքերս լցվել էին: Եվ ես երջանիկ էի: Եվ կարոտում էի: Լցված էի հույզերով, ու դրանք գալիս էին բեմից` նրա ձայնի, դիմախաղի ու ժեստերի, պարի հետ: 

Համերգից հետո խելքիս փչեց Պատրիսիային հանդիպել: Ու ինձ փրկեց գերմաներեն չիմանալս, հայ լինելս: Երբ թիմից մի աղջկա խնդրեցի, որ կազմակերպի, նա ասաց, որ դա հնարավոր չէ: Հետո հարցրեց` որտեղից եմ: Հայաստանի անունը լսելիս տեղի տվեց. «Լավ, հարցնեմ նրան»:

- Ուրեմն Հայաստանից ես, հա՞,- սկսեց Պատրիսիան:
Ուզում էի հարցնել, թե արդյոք տեղը գիտի: Փոխարենն ուղղակի գլխով արեցի:
- Կարճ ժամանակով Գերմանիայում եմ, որոշեցի հնարավորությունը բաց չթողնել... ես քո ընտանիքին լսում եմ ութ տարեկանից:
- Օօօ,- զարմացած ձևացավ Պատրիսիան,- անունդ ի՞նչ է: 
Այ որ ասեի առաջին համերգին, որ եղել եմ, Stille Nacht-ն էր, իսկականից կզարմանար:
- Դժվար անուն է,- ժպտացի,- Բյուրակն:
- Բյուրակն,- կրկնեց: Ի զարմանս ինձ` առանց որևէ դժվարության, առանց սխալ արտասանության: 
Հեռանալիս ասաց.
- Աստված օրհնի:
- Հուսամ` էլի քեզ կտեսնեմ:
- Անպայման,- գրկեց:

Հավաքածու մրցույթում երկրորդ տեղ գրաված պատմվածքս` որոշ փոփոխություններով: Անկեղծ ասած, մի քիչ ամաչում եմ, որովհետև էնքան էլ արժանի հաղթանակ չէր` հաշվի առնելով մրցակիցներիս թույլ լինելը:

Ինտելեկտուալները

Մարիան ուշացած մտավ գրախանութ, որտեղ երկու շաբաթը մեկ ինտելեկտուալ մրցույթներ են կազմակերպվում: Այդ օրը համակուրսեցիներից ոչ ոք նրան ընկերակցելու ցանկություն չէր հայտնել, ու ստիպված էր մենակ գալ: Ստիպվա՞ծ էր: Այդ երեքշաբթիները նրա Բեռլինյան կյանքի ամենասպասված օրերն էին, ու եթե որևէ մեկը համարձակվեր հարցնել` ո՞նց չես ալարում մենակ գալ, Մարիան կարտասաներ նախօրոք պատրաստած պատասխանը. «Չեմ ուզում հերթական միայնակ երեկոն անցկացնել»:

Սեղանների շուրջ արդեն թիմերը ձևավորվել էին: Մոտեցավ խաղի կազմակերպիչ անգլուհի Բեքիին, որը դեռ նախորդ անգամվանից մի տեսակ համակրանքով էր լցվել Մարիայի հանդեպ և ուզում էր ամեն կերպ աջակցել նրա թիմին` հուշելով դժվար հարցերի պատասխանները:

- Կօգնե՞ք` որևէ թիմի միանամ,- շշնջաց:

Բեքին հերթով մոտեցավ բոլոր սեղաններին և հարցրեց.

- Խաղացողի կարիք ունե՞ք:

Չնայած երևում էր, որ շատ թիմեր ընդամենը երեք հոգուց էին բաղկացած, բոլորը քաղաքավարությամբ մերժում էին` նշելով, որ իրենց խմբի չորրորդ-հինգերորդ անդամներն ավելի ուշ են միանալու:

Բայց Բեքին հին գայլ էր ու գիտեր, թե ինչպես խնդիրը լուծել: Եվս մեկ անգամ աչքի անցկացրեց բոլոր սեղանները և նկատեց մեկը, որի շուրջը հավաքվածները նրան անծանոթ էին, իսկ դա նշանակում էր, որ առաջին անգամ էին այնտեղ:

- Ձեզ համար նոր խաղացող եմ բերել,- առարկություն չընդունող տոնով հայտարարեց և չորրորդ աթոռը մոտեցրեց սեղանին:

- Մարիա,- ներկայացավ թիմի անդամներին:

- Լիզ:

- Մայք:

- Դունյա:

- Որտեղի՞ց ես,- հարցրեց Լիզը:

- Հայ եմ:

- Աաա,- միաժամանակ արտաբերեցին Մայքն ու Լիզը: Մարիան արդեն այնքան էր ներկայացել տարբեր ազգերի, որ «աաա»-ի տոնայնությունից հասկանում էր, թե դիմացինն իր երկրի մասին ինչ գիտի: Մայքի ու Լիզի դեպքում դա նշանակում էր. «Մենք քո երկրի մասին երբևէ չենք լսել կամ էլ լսել ենք, բայց չենք հիշում: Ուղղակի չափից դուրս քաղաքավարի ենք, որ այդ մասին ասենք»:

- Մենք Իռլանդիայից ենք,- շարունակեց Լիզը` ցույց տալով իրեն ու Մայքին: Մարիան արդեն սովորել էր, որ այդ բոլոր «մենքերը» նշանակում են, որ զրուցակիցները կամ ամուսիններ են, կամ իրար հետ ապրող չամուսնացածներ: Դեռ կարճ ժամանակ առաջ ինքն իրեն հարց էր տալիս, թե տարբեր լեզուներում ինչի համար է բայը խոնարհվում նաև առաջին դեմք հոգնակի թվով, որովհետև այն գրեթե չի գործածվում: Հետո հասկացավ, որ դա նախատեսված է հատուկ նման դեպքերի համար, երբ այլ անձի հետ բնակվելու արդյունքում վերանում է Եսը, դառնում է մենք:

- Սիրում եմ ձեր մշակույթը,- ժպտաց Մարիան` քաղաքավարությամբ թաքցնելով, որ այդ «սիրում եմ»-ն իրականում նշանակում էր «գժվում եմ», որ իր կյանքի ամենամեծ երազանքներից մեկն Իռլանդիայում ապրելն էր: Իսկ Մայքն ու Լիզը նույն քաղաքավարի «Աաա»-ն արձակեցին` խոսակցությունը չշարունակելով:

- Ես Սերբիայից եմ,- ասաց Դունյան:

- Աաա,- այս անգամ Մարիայի հերթն էր, որ այս բացականչությունը նշանակում էր. «Ես ռուսերեն գիտեմ, հետևաբար սերբերեն մի քիչ հասկանում եմ, ու իմ ներկայությամբ թաքուն բաներ չես կարող խոսել»:

- Բայց երկար տարիներ Ավստրալիայում է սովորել,- շտապեց ավելացնել Լիզը` բացատրելով Դունյայի` առանց օտար առոգանության անգլերենը:

- Իսկ դու որտեղի՞ց ես,- հարցրեց Դունյան, որը չգիտես ինչպես բաց էր թողել խոսակցության այդ հատվածը:

- Հայ եմ:

- Աաա,- ու սա նշանակում էր. «Մենք էլ թուրքերին չենք սիրում»:

Սկսվեց հարցերի հաջորդ շարանը.

- Ի՞նչ ես անում Բեռլինում:

- Սովորում եմ,- ու որովհետև գիտեր հաջորդ հարցը, անմիջապես ավելացրեց,- լեզվաբանություն:

- Այսինքն դու շատ լեզուներ գիտես,- հիացած բացականչեց Մայքը:

- Հա, բայց դա կապ չունի իմ անցած լեզվաբանության հետ: Ի դեպ, ժամանակին իռլանդերեն էլ եմ փորձել: Չկարողացա, շատ դժվար էր:

- Իռլանդերե՞ն: Ինչու՞: Ավելի անիմաստ լեզու չե՞ս գտել:

- Ճիշտն ասած, ուզում էի մի լեզու սովորել, որով աշխարհում քչերն են խոսում:

- Գուցե ուելսերեն փորձեիր: Դա իռլանդերենի չափ մեռած չէ:

- Ասում ես ի՞նչ լեզուներ գիտես:

- Ռուսերեն, հոլանդերեն, անգլերեն, շվեդերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն ու արաբերեն :

- Մենք մենակ անգլերեն գիտենք,- նորից այդ մենքը,- քո երկրում մայրենի լեզուն ռուսերե՞նն է:

- Չէ, հայերենը, բայց հայերեն չգիտեմ:

- Մարդ ո՞նց կարող է իր մայրենի լեզուն չիմանալ,- միասին զարմացան Լիզն ու Մայքը:

Խաղը սկսվեց: Շատ հարմար թիմ էր կազմվել. կինոների մասին Լիզն ու Մայքն ամեն ինչ գիտեին, Դունյան նկարչության,  ճարտարապետության ու պատմության վարպետ էր, իսկ Մարիան երաժշտությունից ու գրականությունից էր գլուխ հանում: Թեև խաղի կեսից պարզ դարձավ, որ հաղթելու հնարավորություն չունեն, ամեն դեպքում վերջին տեղերում էլ չէին: Մայքը, Լիզն ու Մարիան պիտի որ պատասխանեին Իռլանդիային վերաբերող բոլոր հարցերին, իսկ դրանք քիչ չէին, քանի որ կազմակերպիչներից մեկն իռլանդուհի էր:

- Ե՞րբ է Իռլանդիայի անկախության օրը,- հնչեց հարցը:

Մայքն ու Լիզն իրար նայեցին:

- Մենք տենց բան ունե՞նք… երևի պիտի գրենք` նման բան չկա:

- Չէ, կա,- պնդեց Մարիան,- ուղղակի չեք տոնում: Ապրիլի 24-ին է:

- Ամոթ մեզ, չգիտեինք:

- Ես էլ չէի իմանա, եթե…

Մարիան չհասցրեց խոսքն ավարտել: Հնչեց հաջորդ հարցը:

Ընթացքում մի քիչ գրականություն.

- Ո՞ր գրքում են իրադարձությունները տեղի ունենում Դուբլինում, չնայած բազմաթիվ էջերին, քսանչորս ժամվա պատմություն է, իսկ գլխավոր հերոսի ազգանունը Բլում է:

- Սա մենք գիտենք… հեղինակն անգլիացի է,- հայտարարեց Լիզը:

- Հա, հա, Դիքենսը չէ՞ր,- հաստատեց Մայքը:

- Բայց… «Ուլիսեսը»,- գրեթե շշուկով ասաց Մարիան` վախենալով վիրավորել իռլանդացիներին:

- Հա, ճիշտ ես, «Ուլիսես»:

Ու պատասխանների թերթիկին գրեցին. «Ուլիսես», Դիքենս:

- Ջոյս,- փորձեց ուղղել Դունյան, որը նույնպես հարցի պատասխանը գիտեր,- Ջեյմս Ջոյս:

- Չէ, չէ, մենք վստահ ենք, որ Դիքենսն է:

-  Վերջին հարցը,- հայտարարեց խաղավարը,- ո՞ր նախկին սովետական պետությունն է վաղն իր անկախության քսան ամյակը տոնում:

-  Վաղն ամսի քսա՞նն է, թե՞ քսանմեկը,- հարցրեց Դունյան,- եթե քսանմեկն է, ուրեմն Բելիզի մասին հաստատ գիտեմ, բայց դա ի՞նչ նախկին սովետական պետություն: Համ էլ նրանցը քսանամյակ չէ: Մարիա, դու ի՞նչ կասես: Պիտի որ ավելի տեղյակ լինես:

- Գաղափար չունեմ: Նիդեռլանդներում եմ մեծացել,- արդարացավ Մարիան:

- Գրենք Ուկրաինա,- առաջարկեց Դունյան:

- Հա, հաստատ Ուկրաինան է, հիշեցի,- հաստատեց Մարիան: