Վաղվանից գրելու եմ: Հինգ ամիս տևած արձակուրդս լրիվ հերիք էր: Բայց մյուս կողմից էլ էդ ընթացքում երկարատև ու ծանր հույզեր չեմ ապրել: Դրա համար պատմվածքներիս կմախքները դեռևս չձևավորված փոշիացել են: Հիմա չգիտեմ, թե ինչպես եմ գրիչը ձեռքս վերցնելու. ինչ-որ լուրջ ասելիք չունեմ: Բայց պետք է ինձ ստիպեմ: Տեսնենք՝ զոռով գրվածն ինչպիսի՞ն կլինի:
Զարմանալի է… Ակումբից հեռանալուս հենց նախորդ օրն էի գտել: Այսօր, երբ բավականաչափ հեռու եմ այնտեղից, կարող եմ գրել սրա շարունակությունը.
Գաղտնիք չէ, որ շատերի կյանքն է փոխել, ոմանցը՝ դեպի լավը, մի քանիսինն էլ գուցե դեպի վատը: Իմն էլ է փոխել, բայց դժավարանում եմ ասել, թե կշեռքի որ նժարն է ավելի ծանր: Չեմ կարող ժխտել, որ թե՛ լավն է եղել իմ կյանքում, թե՛ վատը, բայց որպեսզի կարողանամ ընդհանուր պատկեր կազմել, պետք է լինեմ մի այնպիսի փուլում, երբ Ակումբը հեռու է ինձնից, և կարող եմ գնահատականներ տալ միայն հետադարձ հայացք գցելով, տեսնելով, թե որտեղ էի մինչև Ակումբը, ուր եմ հասել հետո:
Ես մոռացել էի, որ մի ժամանակ, այնուամենայնիվ, Ակումբում լավ էր: Դա շատ վաղուց էր: Նրա գոյության առաջին հինգ-վեց ամիսն էր, իսկ հետո ինչ-որ բան սկսեց փոխվել… Նոր մարդիկ եկան, փոխվեցինք մենք: Այսօր ես անճանաչելի եմ դարձել: Որտեղի՞ց այսքան ատելություն իմ ներսում:
Իսկ Ակումբից հրաժարվելը շատ բան փոխեց… Դրա մասին շատ եմ ասել, գրել: Մի բան հաստատ է. այն, ինչ կար սկզբում, անդարձ կորած է, իսկ հետոն արդեն ինձ կործանում էր…
Ինչ խոսք, բազմաթիվ ընկերներ ձեռք բերեցի Ակումբում, բայց հարց եմ տալիս. պե՞տք են ինձ նրանք: Չէ՛, խոսքերս որպես վիրավորանք մի՛ ընդունեք. ես բոլորիդ էլ շատ եմ սիրում: Այստեղ կա հարցի մի ուրիշ կողմ. պե՞տք է ընդհանրապես այդ սիրելը: Ես առանց Ակումբի էլ շատ երջանիկ էի, առանց այս ընկերների էլ: Արդյոք այսօր երջանիկ կլինե՞մ առանց Ակումբի, առանց ակումբցի ընկերներիս: Արդյոք երջանի՞կ եմ այսօր նրանց հետ:
Հիմա արդեն կարող եմ հստակ պատասխան տալ. ինձ պետք չեն այն պսևդոընկերները: Այս ընթացքում միայն որոշ մարդկանց էի կարոտում… Սիրում եմ միայն մի քանիսին: Ծո՛վ, Արթու՛ր, Չու՛կ, Գո՛ռ, Ռի՛փ, Մե՛ս, Ամա՛ռ…
Իսկ առանց Ակումբի, այո՛, երջանիկ եմ: Առանց Ակումբի կարողանում եմ ես ես լինել, պարզապես վայելում եմ կյանքը: Այն նույն ատելությունը, որ զգում եմ ակումբցիների հետ, նրանցից հեռու եղած ժամանակ վերածվում է մի տարօրինակ սիրո, որը կոնկրետ ինչ-որ մեկի ուղղված չէ:
Մի խոսքով, Ակումբը բարդացրեց կյանքս, նպաստեց, որ ես փոխվեմ… դեպի վատը: Այս մեկը հաստատ կարող եմ ասել, որովհետև նոր միջավայրերում ադապտացիաս ահավոր խանգարվել է, որի պատճառը մի շարք նոր հատկանիշներ են, իսկ դրանք ձեռք եմ բերել Ակումբում լինելու/ակումբցիների հետ շփվելու ընթացքում: Ես Ակումբին չեմ մեղադրում: Եթե ավելի ուժեղ լինեի, թույլ չէի տա, որ փոխվեմ: Եթե ավելի ուժեղ լինեի, Ակումբ պարզապես չէի մտնի ու կփորձեի նորից դառնալ այն Բյուրակնը, որն ինձ դուր էր գալիս:
Բյու՛ր, ուժեղ եղիր և Ակումբից հնարավորինս հեռու փախիր… Այն քեզ պետք չէ:
Գաղտնիք չէ, որ շատերի կյանքն է փոխել, ոմանցը՝ դեպի լավը, մի քանիսինն էլ գուցե դեպի վատը: Իմն էլ է փոխել, բայց դժավարանում եմ ասել, թե կշեռքի որ նժարն է ավելի ծանր: Չեմ կարող ժխտել, որ թե՛ լավն է եղել իմ կյանքում, թե՛ վատը, բայց որպեսզի կարողանամ ընդհանուր պատկեր կազմել, պետք է լինեմ մի այնպիսի փուլում, երբ Ակումբը հեռու է ինձնից, և կարող եմ գնահատականներ տալ միայն հետադարձ հայացք գցելով, տեսնելով, թե որտեղ էի մինչև Ակումբը, ուր եմ հասել հետո:
Ես մոռացել էի, որ մի ժամանակ, այնուամենայնիվ, Ակումբում լավ էր: Դա շատ վաղուց էր: Նրա գոյության առաջին հինգ-վեց ամիսն էր, իսկ հետո ինչ-որ բան սկսեց փոխվել… Նոր մարդիկ եկան, փոխվեցինք մենք: Այսօր ես անճանաչելի եմ դարձել: Որտեղի՞ց այսքան ատելություն իմ ներսում:
Իսկ Ակումբից հրաժարվելը շատ բան փոխեց… Դրա մասին շատ եմ ասել, գրել: Մի բան հաստատ է. այն, ինչ կար սկզբում, անդարձ կորած է, իսկ հետոն արդեն ինձ կործանում էր…
Ինչ խոսք, բազմաթիվ ընկերներ ձեռք բերեցի Ակումբում, բայց հարց եմ տալիս. պե՞տք են ինձ նրանք: Չէ՛, խոսքերս որպես վիրավորանք մի՛ ընդունեք. ես բոլորիդ էլ շատ եմ սիրում: Այստեղ կա հարցի մի ուրիշ կողմ. պե՞տք է ընդհանրապես այդ սիրելը: Ես առանց Ակումբի էլ շատ երջանիկ էի, առանց այս ընկերների էլ: Արդյոք այսօր երջանիկ կլինե՞մ առանց Ակումբի, առանց ակումբցի ընկերներիս: Արդյոք երջանի՞կ եմ այսօր նրանց հետ:
Հիմա արդեն կարող եմ հստակ պատասխան տալ. ինձ պետք չեն այն պսևդոընկերները: Այս ընթացքում միայն որոշ մարդկանց էի կարոտում… Սիրում եմ միայն մի քանիսին: Ծո՛վ, Արթու՛ր, Չու՛կ, Գո՛ռ, Ռի՛փ, Մե՛ս, Ամա՛ռ…
Իսկ առանց Ակումբի, այո՛, երջանիկ եմ: Առանց Ակումբի կարողանում եմ ես ես լինել, պարզապես վայելում եմ կյանքը: Այն նույն ատելությունը, որ զգում եմ ակումբցիների հետ, նրանցից հեռու եղած ժամանակ վերածվում է մի տարօրինակ սիրո, որը կոնկրետ ինչ-որ մեկի ուղղված չէ:
Մի խոսքով, Ակումբը բարդացրեց կյանքս, նպաստեց, որ ես փոխվեմ… դեպի վատը: Այս մեկը հաստատ կարող եմ ասել, որովհետև նոր միջավայրերում ադապտացիաս ահավոր խանգարվել է, որի պատճառը մի շարք նոր հատկանիշներ են, իսկ դրանք ձեռք եմ բերել Ակումբում լինելու/ակումբցիների հետ շփվելու ընթացքում: Ես Ակումբին չեմ մեղադրում: Եթե ավելի ուժեղ լինեի, թույլ չէի տա, որ փոխվեմ: Եթե ավելի ուժեղ լինեի, Ակումբ պարզապես չէի մտնի ու կփորձեի նորից դառնալ այն Բյուրակնը, որն ինձ դուր էր գալիս:
Բյու՛ր, ուժեղ եղիր և Ակումբից հնարավորինս հեռու փախիր… Այն քեզ պետք չէ:
Կամաց-կամաց սկսում եմ նույնիսկ ժողովրդին ծեծած ոստիկաններին արդարացնել: Լևոնականներն իսկապես հասցնում են: Ճիշտ է՝ ես իմ զսպվածությամբ չեմ փայլում, բայց փաստն այն է, որ ափերիցս դուրս էի եկել: Ապտակի համար մի կաթիլ անգամ չեմ զղջում: Հասցրել էր: Չորս կողմից հարձակվել էին լևոնազավրերը: Իսկ երբ նրանցից մեկը փորձեց ինձ ստախոս անվանել՝ պնդելով, որ ես ձայնագրությունը չեմ լսել, այլևս չդիմացա: Արդյունքում էլի ընկերների կորցրի, բայց հոգ չէ… Այս մարդիկ երբեք չեն կարող հասկանալ, թե իրենց խմբակային հարձակումներն ինչ օրի կարող են հասցնել:
Մեկ-մեկ կատաղում եմ, որ այս ընտանիքում եմ ծնվել: Վեճերի ժամանակ շատերը սիրում են ինձ սխալ հանելու համար հենց այդ պատճառն առաջ քաշել: Ասես, ես չեմ կարող ինքնուրույն մարդ լինել: Ի՞նչ մեղավոր եմ, որ մերոնք բոլորը նորմալ մտածել գիտեն, որ մեկը մյուսին որևէ բան չի պարտադրում, այլ հաճախ նույն եզրահանգումներն ենք անում իրարից անկախ:
Մեկ-մեկ կատաղում եմ, որ այս ընտանիքում եմ ծնվել: Վեճերի ժամանակ շատերը սիրում են ինձ սխալ հանելու համար հենց այդ պատճառն առաջ քաշել: Ասես, ես չեմ կարող ինքնուրույն մարդ լինել: Ի՞նչ մեղավոր եմ, որ մերոնք բոլորը նորմալ մտածել գիտեն, որ մեկը մյուսին որևէ բան չի պարտադրում, այլ հաճախ նույն եզրահանգումներն ենք անում իրարից անկախ:
Կարենն ասաց, որ վերջերս մի տեսակ եմ դարձել, այլևս առաջվա ուրախ-զվարթությունը չկա: Իսկ ես զարմացա. չէ՞ որ վերջապես կյանքս վերդարձել էր, նորից նույն երեխան էի դարձել, իսկ Կարենն ինչ-որ միտեսակություն է նկատում:
Բայց երբ երկար մտածեցի, հասկացա, թե ինչ է կատարվում: Ես Կարենի հետ երրորդ կուրսից հետո մինչև վերջերս այնքան էլ հաճախ չեմ շփվել, հետևաբար նա չէր կարող նկատել իմ տրամադրության անկումները, ջղայնությունը, կյանքից հոգնածությունը:
«Մեդիկուսը» միայն վերջերս է տեղափոխվել նախագահության սենյակ, իսկ Կարենն ՈւԽ փոխնախագահն է, հետևաբար առաջվա համեմատ հաճախ ենք տեսնում իրար: Ես, իհարկե, ասենք, անցյալ տարվա ապրիլի կամ նույնիսկ այս տարվա հունվարի համեմատ շատ ավելի լավ եմ ինձ զգում, բայց որպեսզի երկու տարիների առաջացրած վնասները կարողանամ լիովին վերականգնել, ժամանակ է պետք: Ես մի տեսակ եմ երրորդ կուրսի, ոչ թե մի քանի ամիս առաջվա Բյուրակնի համեմատ: Բայց կյանքս վերադառնում է: Իսկ ես վայելում եմ այն:
Բայց երբ երկար մտածեցի, հասկացա, թե ինչ է կատարվում: Ես Կարենի հետ երրորդ կուրսից հետո մինչև վերջերս այնքան էլ հաճախ չեմ շփվել, հետևաբար նա չէր կարող նկատել իմ տրամադրության անկումները, ջղայնությունը, կյանքից հոգնածությունը:
«Մեդիկուսը» միայն վերջերս է տեղափոխվել նախագահության սենյակ, իսկ Կարենն ՈւԽ փոխնախագահն է, հետևաբար առաջվա համեմատ հաճախ ենք տեսնում իրար: Ես, իհարկե, ասենք, անցյալ տարվա ապրիլի կամ նույնիսկ այս տարվա հունվարի համեմատ շատ ավելի լավ եմ ինձ զգում, բայց որպեսզի երկու տարիների առաջացրած վնասները կարողանամ լիովին վերականգնել, ժամանակ է պետք: Ես մի տեսակ եմ երրորդ կուրսի, ոչ թե մի քանի ամիս առաջվա Բյուրակնի համեմատ: Բայց կյանքս վերադառնում է: Իսկ ես վայելում եմ այն:
Ես նորից տարվել եմ Թորիով: Գիտեմ, որ դրա տխուր հետևանքը լինելու է միայն այն, որ ավելի եմ խճճվելու ու պարզելու, որ ես վերին աստիճանի հիմար եմ նրա երգերը հասկանալու համար: Այնուամենայնիվ, հաճույքով կարդում եմ նաև բառերը: Կարծեմ "Silent All These Years"-ի մասին էլի եմ գրել: Հիմա չեմ պատրաստվում կիսվել նոր մտքերով, այլապես ոմանք, կարդալով ու իրենք իրենց վերագրելով խոսքերս, պիտի ներսից ուռեն՝ կարծելով, թե այնքան կարևոր են ինձ համար, որ անգամ երգերի մեջ եմ նրանց գտնում: Իսկ ես ուղղակի չեմ ուզում, որ ոմանք վեր-վեր թռչեն՝ մտածելով, որ կարողացել են այդքան մեծ ազդեցություն ունենալ իմ կյանքի վրա: Թքած դրանց վրա… Ի՞նչ, մի՞թե այդ մտքից ոչ մի երգից ոչ մի բառ չեմ կարողանալու մեջբերել: Բայց ծիծաղելի կլինի, երբ ոմանք կարդան ու կարծեն, թե իրենց եմ հիշել… Թող երազեն: Տարիներ անց պիտի գլուխ գովեն, որ ինձ ճանաչել են, ավելին՝ «հիշվել» են իմ բլոգում: Իսկ ես ուղղակի կծիծաղեմ…
Ի՞նչ եմ Թորիից շեղվում: Նա հրաշք է:
Դե լավ, մի հատված լրիվ ուրիշ երգից դնում եմ.
she didn't know how to live in a town that was rough
(i'm done thanking you)
it didn't take long before she knew she had enough
walking home in her wrapped up world
she survived but she's feeling old
cuz she found all things cold
strange little girl
where are you going?
strange little girl
where are you going?
strange little girl you really should be going.
one day you see a strange little girl look at you
one day you see a strange little girl feeling blue
Ոնց որ իմ մասին լիներ… Իսկ ես հրաժարվում եմ տարօրինակ փոքրիկ աղջկա կերպարից: Ես փողոցով քայլող ամենասովորական դեմք եմ, որը մի քիչ ցնդած է ու երջանիկ:
Ի՞նչ եմ Թորիից շեղվում: Նա հրաշք է:
Դե լավ, մի հատված լրիվ ուրիշ երգից դնում եմ.
she didn't know how to live in a town that was rough
(i'm done thanking you)
it didn't take long before she knew she had enough
walking home in her wrapped up world
she survived but she's feeling old
cuz she found all things cold
strange little girl
where are you going?
strange little girl
where are you going?
strange little girl you really should be going.
one day you see a strange little girl look at you
one day you see a strange little girl feeling blue
Ոնց որ իմ մասին լիներ… Իսկ ես հրաժարվում եմ տարօրինակ փոքրիկ աղջկա կերպարից: Ես փողոցով քայլող ամենասովորական դեմք եմ, որը մի քիչ ցնդած է ու երջանիկ:
Վերջին ամիսներին կատարված հետազոտությունների արդյունքում բացահայտվել է ԼՏՊ վիրուսի կառուցվածքը, անտիգենները, փոխազդեցությունը մարդու օրգանիզմի հետ:
ԼՏՊ վիրուսը պատկանում է Ltpviridae ընտանիքին, Ltpvirus ցեղին: Հայտնաբերվել է 2008թ.:
Վիրուսը տանձաձև է: Պատված է երկշերտ քարոզչամեքենաներով, որոնք ունեն բարդ անտիգենային կառուցվածք: Դրանցից կարևոր են Ա1+-ը, ՀԺ-ն, ՉԻ-ն և այլն: Դրանց մեջ մխրճված են լոզունգների մոլեկուլները, որոնք են հաղթելուենքը, հիման, պայքարպայքարմինչևվերջը և այլն: Վիրուսի գենոմը կազմված է միաշերտ ՔխքխՔխ-ից: Պարունակում է մի շարք ֆերմենտներ: Դրանք են ուղեղդ լվանամազան, խաբեմազան, հիպնազան և այլն:
Վիրուսն արտահայտված տրոպիզմ ունի ուղեղի և ստամոքսի բջիջների նկատմամբ: Թափանցելով ուղեղ՝ կապվում է մտածող բջիջների հարիֆ ռեցեպտորների հետ: Այնուհետև լողունգների մոլեկուլները մխրճում է բջջի ցիտոպլազմայի մեջ, իսկ մի քանի վիրուսների երկշերտ քարոզչամեքենաները, միանալով իրար, շրջափակում են նեյրոնները՝ արգելելով սնուցումը: ՔխՔխՔխ-ը խաբեմազա ֆերմենտի օգնությամբ թափանցում է նեյրոնի կորիզի մեջ, ինտեգրվում ԴՆԹ-ի հետ և սկսում սինթեզել օտարածին սուտակուցներ: Կարճ ժամանակ անց նեյրոնը քայքայվում է, որի տեղում գոյանում է ատիպիկ, վիրուս-ինդուկցված բջիջ՝ կազմված սուտակուցներից: Իսկ ուղեղդ լվանամազա և հիպնազա ֆերմենտներն ունեն անմիջակա ցիտոտոքսիկ ազդեցություն:
Վիրուսի՝ ստամոքսում հայտնվելու դեպքում ելքը բարենպաստ է, կլինիկան՝ թեթև: Այստեղ հարիֆ ռեցեպտորներ չկան: Վիրուսը կապվում է իմդեմխաղչկա ռեցեպտորների հետ, որի արդյունքում բջիջները սկսում են արտադրել սուտեսասում կոչվող սպիտակուց: Այն ներծծվում է արյան մեջ, հասնում գլխուղեղ և դրդում փսխման կենտրոնը: Առաջանում է փսխման ռեֆլեքս, որի արդյունք վիրուսը դուրս է բերվում օրգանիզմից: Հետաքրքիր է, որ լևոնախտի ստամոքսային ձևով հիվանդացած մարդկանց մոտ հայտնաբերվում են հակամարմիններ երկշերտ քարոզչամեքենաների նկատմամբ: Իսկ թե ինչու նույնն ուղեղային ձևի դեպքում չի դիտվում, գիտնականներն առայժմ չեն կարողանում բացատրել:
Շարունակելի…
Այստեղ կարդացեք լևոնախտի և ԼՏՊ վիրուսի մասին վերջին նորությունները:
ԼՏՊ վիրուսը պատկանում է Ltpviridae ընտանիքին, Ltpvirus ցեղին: Հայտնաբերվել է 2008թ.:
Վիրուսը տանձաձև է: Պատված է երկշերտ քարոզչամեքենաներով, որոնք ունեն բարդ անտիգենային կառուցվածք: Դրանցից կարևոր են Ա1+-ը, ՀԺ-ն, ՉԻ-ն և այլն: Դրանց մեջ մխրճված են լոզունգների մոլեկուլները, որոնք են հաղթելուենքը, հիման, պայքարպայքարմինչևվերջը և այլն: Վիրուսի գենոմը կազմված է միաշերտ ՔխքխՔխ-ից: Պարունակում է մի շարք ֆերմենտներ: Դրանք են ուղեղդ լվանամազան, խաբեմազան, հիպնազան և այլն:
Վիրուսն արտահայտված տրոպիզմ ունի ուղեղի և ստամոքսի բջիջների նկատմամբ: Թափանցելով ուղեղ՝ կապվում է մտածող բջիջների հարիֆ ռեցեպտորների հետ: Այնուհետև լողունգների մոլեկուլները մխրճում է բջջի ցիտոպլազմայի մեջ, իսկ մի քանի վիրուսների երկշերտ քարոզչամեքենաները, միանալով իրար, շրջափակում են նեյրոնները՝ արգելելով սնուցումը: ՔխՔխՔխ-ը խաբեմազա ֆերմենտի օգնությամբ թափանցում է նեյրոնի կորիզի մեջ, ինտեգրվում ԴՆԹ-ի հետ և սկսում սինթեզել օտարածին սուտակուցներ: Կարճ ժամանակ անց նեյրոնը քայքայվում է, որի տեղում գոյանում է ատիպիկ, վիրուս-ինդուկցված բջիջ՝ կազմված սուտակուցներից: Իսկ ուղեղդ լվանամազա և հիպնազա ֆերմենտներն ունեն անմիջակա ցիտոտոքսիկ ազդեցություն:
Վիրուսի՝ ստամոքսում հայտնվելու դեպքում ելքը բարենպաստ է, կլինիկան՝ թեթև: Այստեղ հարիֆ ռեցեպտորներ չկան: Վիրուսը կապվում է իմդեմխաղչկա ռեցեպտորների հետ, որի արդյունքում բջիջները սկսում են արտադրել սուտեսասում կոչվող սպիտակուց: Այն ներծծվում է արյան մեջ, հասնում գլխուղեղ և դրդում փսխման կենտրոնը: Առաջանում է փսխման ռեֆլեքս, որի արդյունք վիրուսը դուրս է բերվում օրգանիզմից: Հետաքրքիր է, որ լևոնախտի ստամոքսային ձևով հիվանդացած մարդկանց մոտ հայտնաբերվում են հակամարմիններ երկշերտ քարոզչամեքենաների նկատմամբ: Իսկ թե ինչու նույնն ուղեղային ձևի դեպքում չի դիտվում, գիտնականներն առայժմ չեն կարողանում բացատրել:
Շարունակելի…
Այստեղ կարդացեք լևոնախտի և ԼՏՊ վիրուսի մասին վերջին նորությունները:
Վատ մարդիկ լավ մարդկանցից լավ են: Վատի մասին գիտես, որ վատն է: Լավի մասին չգիտես, որ վատն է:
Իսկ տարիներ առաջ կասեի, որ վատ մարդիկ չկան: Հիմա ասում եմ, որ լավ մարդիկ չկան. կարծիքս չեմ փոխել: Այդ երկու մտքերն ըստ էության նույնն են:
Ես լավ եմ, հասկանու՞մ եք: Եվ դրա համար առանձնապես պատճառ չկա: Շատերդ կասեք, թե խելառ եմ: Չէ՜, ես նորից ու նորից լավ եմ առանց պատճառի: Անցան այն ժամանակները, երբ վատ էի լինում առանց պատճառի: Կյանքս վերադարձել է: Երկու տարի շարունակ դիակ եմ եղել՝ քայքայվող ու հոտող: Հետո էլ կասեք, թե այն աշխարհից վերադար չկա:
Իսկ ես երկու հյուսիկներով պուճուր երեխա եմ: Ո՛չ Ջենիս Ջոփլին եմ, ո՛չ խուճուճ կատու, ո՛չ Strange Little Girl, ո՛չ չհրավիրված արտաստվող դեռահաս, ո՛չ փոքրիկ Ալանիս, ո՛չ յանը տարած, կատղած ապագա բժիշկ: Ես պարզապես հյուսիկներով բալիկ եմ: Ես երեխա եմ, այո՛: Եվ ձեր՝ «մեծահասակների» աշխարհում մուտք չունեմ:
Ես չեմ ուզում մեծանալ:
Իսկ տարիներ առաջ կասեի, որ վատ մարդիկ չկան: Հիմա ասում եմ, որ լավ մարդիկ չկան. կարծիքս չեմ փոխել: Այդ երկու մտքերն ըստ էության նույնն են:
Ես լավ եմ, հասկանու՞մ եք: Եվ դրա համար առանձնապես պատճառ չկա: Շատերդ կասեք, թե խելառ եմ: Չէ՜, ես նորից ու նորից լավ եմ առանց պատճառի: Անցան այն ժամանակները, երբ վատ էի լինում առանց պատճառի: Կյանքս վերադարձել է: Երկու տարի շարունակ դիակ եմ եղել՝ քայքայվող ու հոտող: Հետո էլ կասեք, թե այն աշխարհից վերադար չկա:
Իսկ ես երկու հյուսիկներով պուճուր երեխա եմ: Ո՛չ Ջենիս Ջոփլին եմ, ո՛չ խուճուճ կատու, ո՛չ Strange Little Girl, ո՛չ չհրավիրված արտաստվող դեռահաս, ո՛չ փոքրիկ Ալանիս, ո՛չ յանը տարած, կատղած ապագա բժիշկ: Ես պարզապես հյուսիկներով բալիկ եմ: Ես երեխա եմ, այո՛: Եվ ձեր՝ «մեծահասակների» աշխարհում մուտք չունեմ:
Ես չեմ ուզում մեծանալ:
- Location:տանը
- Mood:
քեզնից ուրախ - Music:wheatus - teenage dirtbag, Alanis - sister blister
Հրաշալի առավոտ է: Ես շատ եմ փոխվել: Ինձ համար ամեն նոր օրը ոչ թե նախորդի ավարտն է, այլ թարմություն, երեկվանը մոռանալու ու ջնջելու հնարավորություն:
Գիշերը պառկելուց անհամբերությամբ էի սպասում, թե երբ է գալու առավոտը: Առանձնապես ոչ մի հետաքրքիր ծրագրեր չունեմ այսօր. դասի, հետո «Մեդիկուսի» նիստ, երևի մի երեք-չորս հոդված էլ կխմբագրեմ:
Էլ ի՞նչ գրեմ: Չգիտեմ՝ ոնց նկարագրեմ, որ կյանքը պարզապես վայելում եմ, որ երջանիկ եմ: Որոշ մարդիկ, կարդալով գրածներս, իրենք իրենց կհամոզեն, որ սա ինքնախաբեություն է… Ու նրանց երբեք չես կարող համոզել, որ էդպես չէ: Կարիք էլ չկա: Կյանքը հրաշալի է, իսկ դրանից դուրս մարդիկ երկրորդական են:
Գիշերը պառկելուց անհամբերությամբ էի սպասում, թե երբ է գալու առավոտը: Առանձնապես ոչ մի հետաքրքիր ծրագրեր չունեմ այսօր. դասի, հետո «Մեդիկուսի» նիստ, երևի մի երեք-չորս հոդված էլ կխմբագրեմ:
Էլ ի՞նչ գրեմ: Չգիտեմ՝ ոնց նկարագրեմ, որ կյանքը պարզապես վայելում եմ, որ երջանիկ եմ: Որոշ մարդիկ, կարդալով գրածներս, իրենք իրենց կհամոզեն, որ սա ինքնախաբեություն է… Ու նրանց երբեք չես կարող համոզել, որ էդպես չէ: Կարիք էլ չկա: Կյանքը հրաշալի է, իսկ դրանից դուրս մարդիկ երկրորդական են:
լևոնախտ
Լևոնախտը 21-րդ դարի կործանարար հիվանդություն է, որը բնորոշվում է լևոնի տրիադայով. մտածողության միակողմանիությամբ, մեծամոլական զառանցանքներով, լևոնի խոսքերի էխոլալիայով (բառերի կրկնությամբ):
Համաճարակաբանությունը: Տարածված է Հայաստանի Հանրապետությունում: Փետրվարի 19-ի հետազոտության տվյալներով բնակչության 20%-ից ավելին տառապում է այս հիվանդությամբ, սակայն դրանից հետո կտրուկ աճել է նրանց թիվը: Դեպքեր են գրանցվել նաև այլ երկրներում բնակվող հայերի մոտ, հատկապես՝ ԱՄՆ-ում:
Հիմնականում հիվանդանում են երիտասարդ տարիքի տղաները և «տղամարդ» աղջիկները: Հիվանդանում են նաև միջին տարիքի տղամարդիկ և կանայք, ծերերը և անչափահասները:
Պատճառագիտությունը: Հարուցիչը ԼՏՊ կոչվող վիրուսն է: Վարակման ռիսկի գործոններն են երիտասարդ տարիքը, տաքարյունությունը, կամքի թուլությունը, ներշնչվողականությունը, հիվանդ ծնողները:
Ախտածնությունը: Լիովին պարզաբանված չէ: Վիրուսը տարածվում է հանրահավաքների, վարակված մեյլերի, թերթերի և մարդկանց միջոցով: Անհայտ ճանապարհներով թափանցում է գլխուղեղ՝ հերթով ոչնչացնելով մտածող նեյրոնները: Դրանց փոխարինում են միակողմանի մտածողությամբ, հատուկ ծրագրով օտար բջիջներ:
Հիվանդությունը բաղկացած է հետևյալ փուլերից.
1. Գաղտնի շրջան - լևոնին ատում են: Հանրահավաքներին չեն գնում կամ գնում եմ միայն հետաքրքրասիրությունից դրդված՝ հաստատ իմանալով, որ լևոնին չեն ընտրելու: Քննադատությունը պահպանված է:
2. «Հակասերժացման» շրջան - ընտրում են լևոնին/ուրիշին ընտրելուց հետո հետևում են լևոնին՝ պատճառաբանելով, որ միայն լևոնը «կարա» իշխանությունների դեմ: Այս փուլում նկատվում է դրական/բացասական փոփոխության ախտանիշը: Նրանք փոփոխություն են ուզում՝ անկախ նրանից, թե ինչ կլինի: Ավելի հեռուն տեսնելու հատկությունից զուրկ են: լևոնին դեռ ատում են: Քննադատությունն իջնում է:
3. Վերջնական լևոնականացում - հանկարծ չհամարձակվես լևոնի հասցեին որևէ թթու խոսք ասել: Միանգամից հարձակվում են, պաշտպանում իրենց «սուրբ» առաջնորդին, գտնում, որ նրա բոլոր քայլերը ճիշտ են:Քննադատությունը բացակայում է:
4. Հակաղարաբաղցիացման շրջան - հիվանդության ծանր ընթացքի դեպքում հասնում են այս փուլին, երբ գիտակցությունը լրիվ անջատվում է, մարդիկ գործում են՝ առաջնորդվելով ենթագիտակցության մեջ տպված «Վե՛րջ ղարաբաղցիներին» կամ այլ նմանատիպ լոզունգներով: Քննադատության մասին խոսելն անիմաստ է, քանզի գիտակցություն ընդհանրապես չկա:
Կլինիկական նշանները.
1. Սուտը ճշտից տարբերելու անընդունակություն
2. Ագրեսիվ վարքագիծ
3. 1991-1998 թվերի լրիվ ամնեզիա, որը լրացվում է կոնֆաբուլացիաներով (կեղծ, ֆանտաստիկ հիշողություններ)
4. Աստիճանաբար իջնող քննադատություն
5. Մեծամոլական զառանցանքներ
6. Գերարժեքային մտքեր
7. Էխոերևույթներ (էխոլալիա, էխոպրաքսիա, էխոմիմիա) միայն հատուկ անձանց նկատմամբ
8. Դիմացինին մեղադրելու, սխալ հանելու, վիրավորելու ձգտում
9. Ծանր դեպքերում՝ պարաֆրեն համախտանիշ
Ախտորոշումը կատարվում է անամնեզի տվյալների և զրուցելու ժամանակ հայտնաբերված ախտանիշների հիման վրա:
Բուժումը հայտնի չէ:
Լևոնախտը 21-րդ դարի կործանարար հիվանդություն է, որը բնորոշվում է լևոնի տրիադայով. մտածողության միակողմանիությամբ, մեծամոլական զառանցանքներով, լևոնի խոսքերի էխոլալիայով (բառերի կրկնությամբ):
Համաճարակաբանությունը: Տարածված է Հայաստանի Հանրապետությունում: Փետրվարի 19-ի հետազոտության տվյալներով բնակչության 20%-ից ավելին տառապում է այս հիվանդությամբ, սակայն դրանից հետո կտրուկ աճել է նրանց թիվը: Դեպքեր են գրանցվել նաև այլ երկրներում բնակվող հայերի մոտ, հատկապես՝ ԱՄՆ-ում:
Հիմնականում հիվանդանում են երիտասարդ տարիքի տղաները և «տղամարդ» աղջիկները: Հիվանդանում են նաև միջին տարիքի տղամարդիկ և կանայք, ծերերը և անչափահասները:
Պատճառագիտությունը: Հարուցիչը ԼՏՊ կոչվող վիրուսն է: Վարակման ռիսկի գործոններն են երիտասարդ տարիքը, տաքարյունությունը, կամքի թուլությունը, ներշնչվողականությունը, հիվանդ ծնողները:
Ախտածնությունը: Լիովին պարզաբանված չէ: Վիրուսը տարածվում է հանրահավաքների, վարակված մեյլերի, թերթերի և մարդկանց միջոցով: Անհայտ ճանապարհներով թափանցում է գլխուղեղ՝ հերթով ոչնչացնելով մտածող նեյրոնները: Դրանց փոխարինում են միակողմանի մտածողությամբ, հատուկ ծրագրով օտար բջիջներ:
Հիվանդությունը բաղկացած է հետևյալ փուլերից.
1. Գաղտնի շրջան - լևոնին ատում են: Հանրահավաքներին չեն գնում կամ գնում եմ միայն հետաքրքրասիրությունից դրդված՝ հաստատ իմանալով, որ լևոնին չեն ընտրելու: Քննադատությունը պահպանված է:
2. «Հակասերժացման» շրջան - ընտրում են լևոնին/ուրիշին ընտրելուց հետո հետևում են լևոնին՝ պատճառաբանելով, որ միայն լևոնը «կարա» իշխանությունների դեմ: Այս փուլում նկատվում է դրական/բացասական փոփոխության ախտանիշը: Նրանք փոփոխություն են ուզում՝ անկախ նրանից, թե ինչ կլինի: Ավելի հեռուն տեսնելու հատկությունից զուրկ են: լևոնին դեռ ատում են: Քննադատությունն իջնում է:
3. Վերջնական լևոնականացում - հանկարծ չհամարձակվես լևոնի հասցեին որևէ թթու խոսք ասել: Միանգամից հարձակվում են, պաշտպանում իրենց «սուրբ» առաջնորդին, գտնում, որ նրա բոլոր քայլերը ճիշտ են:Քննադատությունը բացակայում է:
4. Հակաղարաբաղցիացման շրջան - հիվանդության ծանր ընթացքի դեպքում հասնում են այս փուլին, երբ գիտակցությունը լրիվ անջատվում է, մարդիկ գործում են՝ առաջնորդվելով ենթագիտակցության մեջ տպված «Վե՛րջ ղարաբաղցիներին» կամ այլ նմանատիպ լոզունգներով: Քննադատության մասին խոսելն անիմաստ է, քանզի գիտակցություն ընդհանրապես չկա:
Կլինիկական նշանները.
1. Սուտը ճշտից տարբերելու անընդունակություն
2. Ագրեսիվ վարքագիծ
3. 1991-1998 թվերի լրիվ ամնեզիա, որը լրացվում է կոնֆաբուլացիաներով (կեղծ, ֆանտաստիկ հիշողություններ)
4. Աստիճանաբար իջնող քննադատություն
5. Մեծամոլական զառանցանքներ
6. Գերարժեքային մտքեր
7. Էխոերևույթներ (էխոլալիա, էխոպրաքսիա, էխոմիմիա) միայն հատուկ անձանց նկատմամբ
8. Դիմացինին մեղադրելու, սխալ հանելու, վիրավորելու ձգտում
9. Ծանր դեպքերում՝ պարաֆրեն համախտանիշ
Ախտորոշումը կատարվում է անամնեզի տվյալների և զրուցելու ժամանակ հայտնաբերված ախտանիշների հիման վրա:
Բուժումը հայտնի չէ:
Տանը նստած գիրք էի կարդում, երբ հանկարծ կատուների ղժժոց լսեցի: Միանգամից դուրս թռա ու պարտեզում, որտեղ բազմաթիվ խատուտիկներ ու կակաչներ էին բացվել, մեր բակի կատուներից երկուսին տեսա: Նրանցից մեկը, որ հավանաբար Լուլուի սերունդներից էր և «մ» հնչյունը չէր կարողանում արտասանել (ասում էր. «յաու՜»), ցանկապատի տակ վախեցած կուչ էր եկել ու պոչն էր շարժում: Մյուս՝ սև ու սպիտակը, ուշադիր այս մեկին էր նայում: Երևում էր՝ շատ ուժեղ էր ցանկանում նրան, բայց ռիսկ չէր անում մոտենալ: Ու պոչն էր շարժում: Կուչ եկած փիսոյի դեմքին էլ կարդում էիր. «Ուզում եմ, բայց վախենում եմ… Դե արի էլի, ե՞րբ ես մոտենալու»:
Այդպես երկար ժամանակ առանց ծպտուն հանելու իրար էին նայում, մինչև մեկը ձանձրացավ, սուսուփուս հեռացավ: Երբ քիչ անց նորից դուրս եկա, տեսա, որ մեկը փռվել է պատշգամբի մի ծայրում, իսկ մյուսը՝ կուչ է եկել ճաղերի մոտ: Իրար էին նայում: Ոնց որ սիրահարված լինեին: Եթե ես չհայտնվեի, հայացքներն իրարից չէին կտրի: Երևում էր՝ այնքան էին միմյանցով տարված, որ թեև ինձ նկատեցին, բայց չվախեցան, չփախան:
Հետո նորից ղժժոց լսեցի: Դուրս եկա ու տեսա, որ սև ու սպիտակը նորից մոտեցել է կուչ եկած, ամաչկոտ ու վախեցած կատվին, բայց ռիսկ չէր անում դիպչել: Երևի փիսոն կույս էր, վախենում էր…
Այդպես երկար ժամանակ առանց ծպտուն հանելու իրար էին նայում, մինչև մեկը ձանձրացավ, սուսուփուս հեռացավ: Երբ քիչ անց նորից դուրս եկա, տեսա, որ մեկը փռվել է պատշգամբի մի ծայրում, իսկ մյուսը՝ կուչ է եկել ճաղերի մոտ: Իրար էին նայում: Ոնց որ սիրահարված լինեին: Եթե ես չհայտնվեի, հայացքներն իրարից չէին կտրի: Երևում էր՝ այնքան էին միմյանցով տարված, որ թեև ինձ նկատեցին, բայց չվախեցան, չփախան:
Հետո նորից ղժժոց լսեցի: Դուրս եկա ու տեսա, որ սև ու սպիտակը նորից մոտեցել է կուչ եկած, ամաչկոտ ու վախեցած կատվին, բայց ռիսկ չէր անում դիպչել: Երևի փիսոն կույս էր, վախենում էր…
Կուզեի այսպիսի օրեր ավելի հաճախ լինեին… Երբ ամեն հաջորդ վայրկյանին անհամբերությամբ ես սպասում… Պարզապես հրաշք է: Վայելում ես կյանքիդ բոլոր պահերը, ասես ուզում ես բոլոր կաթիլները մինչև վերջ ճզմել ու կուլ տալ:
Նախկինում հաճախ էր լինում, որ ուզում էի վերադարձնել իմ այս կամ այն տարիքը: Մի օր ուզում էի 14 տարեկան գիժ ռոքերը լինել, հաջորդ օրը՝ սեղանների վրայով թռվռացող երկրորդ կուրսեցին: Եթե հենց հիմա հարցնեին, թե քանի տարեկան կուզեի լինել, ես առանց վարանելու կպատասխանեի. «Քսանմեկ»:
Դասերս շատ լավ են անցնում: Դասամիջոցներին հաճելի է ցածր կուրսեցիներին տեսնել ու մի 10-15 րոպե զրուցել, վազել «Մեդիկուս», բարևել դեմքս արդեն մոռացած դասախոսներին ու պարզապես առաջին կուրսեցու նման խալաթով շրջել: Իսկ դասերից հետո անելիքը քիչ չէ: Օրինակ այսօր վազեցի հոգեբուժարան, ռեֆերատս տարա դասախոսիս: Հետո ոտքով իջա համալսարան: Արդեն շատերը գիտեն, որ Նորքի հոգեբուժարան - բժշկական համալսարան ճանապարհը Երևանում ոչ մի տեղի հետ չեմ փոխի: Ավելին՝ դրա հետ կարող է համեմատվել միայն Ամստերդամի Կենտրոնական կայարանի հետևի մասը, որտեղ սիրում էի նստել, նայել ջրերին ու գրել:
Բա հոգեբանության դասախոսիս հետ զրույցը… Էրիկ Բերնի գիրքն ընդամենը երեք օր առաջ էի վերջացրել ու դեռ չէի հասցրել մարսել: Ասենք, մարդ էլ չկար, որ զրուցեինք (ինչպես սովորաբար լինում է ցանկացած գիրք կարդալիս): Բայց հրաշալի էր, երբ պատահաբար դասախոսս ինքը սկսեց դրա մասին խոսել՝ զուգահեռներ անցկացնելով իմ «Եռյակը» պատմվածքի հետ: Ի դեպ, վերջինը վերլուծելիս ահագին բան իմացա իմ մասին: Ընդհանրապես, շատ խորացանք, տարբեր թեմաների շուրջ զրուցեցինք: Հետաքրքիր էր ու հագեցնող: Ինձ պետք էր մեկը, որ կարդացածս գրքերի շուրջ ծագած հարցերին պատասխաներ: Անկեղծ ասած, չէի պատկերացնում, որ դա հոգեբանության դասախոսս կլինի: Իսկ ամենալավն այն է, որ հենց ինքն առաջարկեց հարցերի դեպքում դիմել իրեն:
Հետո մտածեցի գրելու մասին: Երկու ընտրություն ունեմ. ինձ լավ զգալ ու հիմար բաներ գրել կամ տառապել ու լուրջ պատմվածքներ ստեղծել: Ես ընտրում եմ առաջինը:
Նախկինում հաճախ էր լինում, որ ուզում էի վերադարձնել իմ այս կամ այն տարիքը: Մի օր ուզում էի 14 տարեկան գիժ ռոքերը լինել, հաջորդ օրը՝ սեղանների վրայով թռվռացող երկրորդ կուրսեցին: Եթե հենց հիմա հարցնեին, թե քանի տարեկան կուզեի լինել, ես առանց վարանելու կպատասխանեի. «Քսանմեկ»:
Դասերս շատ լավ են անցնում: Դասամիջոցներին հաճելի է ցածր կուրսեցիներին տեսնել ու մի 10-15 րոպե զրուցել, վազել «Մեդիկուս», բարևել դեմքս արդեն մոռացած դասախոսներին ու պարզապես առաջին կուրսեցու նման խալաթով շրջել: Իսկ դասերից հետո անելիքը քիչ չէ: Օրինակ այսօր վազեցի հոգեբուժարան, ռեֆերատս տարա դասախոսիս: Հետո ոտքով իջա համալսարան: Արդեն շատերը գիտեն, որ Նորքի հոգեբուժարան - բժշկական համալսարան ճանապարհը Երևանում ոչ մի տեղի հետ չեմ փոխի: Ավելին՝ դրա հետ կարող է համեմատվել միայն Ամստերդամի Կենտրոնական կայարանի հետևի մասը, որտեղ սիրում էի նստել, նայել ջրերին ու գրել:
Բա հոգեբանության դասախոսիս հետ զրույցը… Էրիկ Բերնի գիրքն ընդամենը երեք օր առաջ էի վերջացրել ու դեռ չէի հասցրել մարսել: Ասենք, մարդ էլ չկար, որ զրուցեինք (ինչպես սովորաբար լինում է ցանկացած գիրք կարդալիս): Բայց հրաշալի էր, երբ պատահաբար դասախոսս ինքը սկսեց դրա մասին խոսել՝ զուգահեռներ անցկացնելով իմ «Եռյակը» պատմվածքի հետ: Ի դեպ, վերջինը վերլուծելիս ահագին բան իմացա իմ մասին: Ընդհանրապես, շատ խորացանք, տարբեր թեմաների շուրջ զրուցեցինք: Հետաքրքիր էր ու հագեցնող: Ինձ պետք էր մեկը, որ կարդացածս գրքերի շուրջ ծագած հարցերին պատասխաներ: Անկեղծ ասած, չէի պատկերացնում, որ դա հոգեբանության դասախոսս կլինի: Իսկ ամենալավն այն է, որ հենց ինքն առաջարկեց հարցերի դեպքում դիմել իրեն:
Հետո մտածեցի գրելու մասին: Երկու ընտրություն ունեմ. ինձ լավ զգալ ու հիմար բաներ գրել կամ տառապել ու լուրջ պատմվածքներ ստեղծել: Ես ընտրում եմ առաջինը:
Իսկ ես չէի պատկերացնում, որ ամեն ինչ այսքան հրաշալի կստացվի:
Ակումբից հրաժարվելը շատ բան փոխեց իմ կյանքում: Մարդիկ կասեն, թե ընկերներս էին, ինչպես կարելի էր և այլն… Չէ՛, ընկերներս չէին: Դա մի տեսակ կախվածության նման էր, թմրանյութ էր, որ դու գիտես, որ քեզ քայքայում է, բայց չես կարողանում հրաժարվել: Ես չգիտեմ՝ ինչն օգնեց, որ այդքան կտրուկ քայլի դիմեցի ու պարզապես փորձեցի ջնջել այդ բոլոր մարդկանց: Թե նրանցից մեկը կարդար, նորից կկրկներ, որ իմ այդ վիճակի պատճառն իմ մեջ էր, որ զուր եմ մյուսներին մեղադրում: Անկեղծ ասած, ես հիմա մեղավորներ չեմ փնտրում: Միայն փաստն եմ արձանագրում. ինձ հրաշալի եմ զգում: Ավելին՝ հաճույքով եմ սպասում վաղվա օրվան, չեմ վախենում ոչնչից, բոլոր գործերս հասցնում եմ, ավարտում եմ վաղուց կիսատ թողած գործերս, ավելի շատ ժամանակ եմ հատկացնում ընկերներիս ու պարզապես վայելում եմ կյանքը…
Հիշում եմ՝ երբ դեռ դպրոցական էի, մեր դասարանի Աշոտի մայրը, երբ որդուն տանում էր ուրիշ դպրոց, ասում էր. «Այս դասարանը շատ վատն է: Դուք բոլորդ առանձին-առանձին լավն եք, բայց դասարանը վատն է»: Այն ժամանակ չէի հասկանում, թե դա ինչ է, բայց հիմա, երբ զզվում եմ Ակումբից, պարզ է դառնում, թե ինչպես կարող են առանձին-առանձին «լավ» մարդիկ անտանելի ամբողջություն կազմել:
Իսկ ես ազատ եմ, բուժվել եմ այն զզվելի կախվածությունից: Լավ է՝ շատ չձգվեց: Համարում եմ, որ իմ կյանքի երկու տարին ապարդյուն է կորել: Ափսոսում եմ կորցրածս ժամանակի համար: Մեղավորներ չեմ փնտրում:
Ակումբից հրաժարվելը շատ բան փոխեց իմ կյանքում: Մարդիկ կասեն, թե ընկերներս էին, ինչպես կարելի էր և այլն… Չէ՛, ընկերներս չէին: Դա մի տեսակ կախվածության նման էր, թմրանյութ էր, որ դու գիտես, որ քեզ քայքայում է, բայց չես կարողանում հրաժարվել: Ես չգիտեմ՝ ինչն օգնեց, որ այդքան կտրուկ քայլի դիմեցի ու պարզապես փորձեցի ջնջել այդ բոլոր մարդկանց: Թե նրանցից մեկը կարդար, նորից կկրկներ, որ իմ այդ վիճակի պատճառն իմ մեջ էր, որ զուր եմ մյուսներին մեղադրում: Անկեղծ ասած, ես հիմա մեղավորներ չեմ փնտրում: Միայն փաստն եմ արձանագրում. ինձ հրաշալի եմ զգում: Ավելին՝ հաճույքով եմ սպասում վաղվա օրվան, չեմ վախենում ոչնչից, բոլոր գործերս հասցնում եմ, ավարտում եմ վաղուց կիսատ թողած գործերս, ավելի շատ ժամանակ եմ հատկացնում ընկերներիս ու պարզապես վայելում եմ կյանքը…
Հիշում եմ՝ երբ դեռ դպրոցական էի, մեր դասարանի Աշոտի մայրը, երբ որդուն տանում էր ուրիշ դպրոց, ասում էր. «Այս դասարանը շատ վատն է: Դուք բոլորդ առանձին-առանձին լավն եք, բայց դասարանը վատն է»: Այն ժամանակ չէի հասկանում, թե դա ինչ է, բայց հիմա, երբ զզվում եմ Ակումբից, պարզ է դառնում, թե ինչպես կարող են առանձին-առանձին «լավ» մարդիկ անտանելի ամբողջություն կազմել:
Իսկ ես ազատ եմ, բուժվել եմ այն զզվելի կախվածությունից: Լավ է՝ շատ չձգվեց: Համարում եմ, որ իմ կյանքի երկու տարին ապարդյուն է կորել: Ափսոսում եմ կորցրածս ժամանակի համար: Մեղավորներ չեմ փնտրում:
Երևի լևոնի հայտնվելը նաև նրա համար էր, որ հասկանամ, թե որքան հրաշալի է կյանքն առանց նրա:
Սա երևի բացառիկ օր էր, որ ոչ մի րոպե, ոչ մի վայրկյան ոչ մի լևոնականի հետ չեմ շփվել: Եվ ինձ հրաշալի եմ զգում: Ասես մի տոթ սենյակում փակված լինելուց հետո թարմ օդ եմ շնչում:
Ես շատ ուրախ եմ, որ լևոնը գոյություն ունի: Եթե նա և նրա հետևորդները չլինեին, ու՞մ վրա էինք ծիծաղելու: Եթե չհրաժարվեի վարակված ընկերներիցս, մի՞թե կհիշեի իմ ռոքերական անցյալը, կհանդիպեի հին ընկերներիս:
Կեցցե՛ լևոնը: Եթե նա չլիներ, չէի հասկանա, որ կյանքն առանց նրա հրաշալի է:
Սա երևի բացառիկ օր էր, որ ոչ մի րոպե, ոչ մի վայրկյան ոչ մի լևոնականի հետ չեմ շփվել: Եվ ինձ հրաշալի եմ զգում: Ասես մի տոթ սենյակում փակված լինելուց հետո թարմ օդ եմ շնչում:
Ես շատ ուրախ եմ, որ լևոնը գոյություն ունի: Եթե նա և նրա հետևորդները չլինեին, ու՞մ վրա էինք ծիծաղելու: Եթե չհրաժարվեի վարակված ընկերներիցս, մի՞թե կհիշեի իմ ռոքերական անցյալը, կհանդիպեի հին ընկերներիս:
Կեցցե՛ լևոնը: Եթե նա չլիներ, չէի հասկանա, որ կյանքն առանց նրա հրաշալի է:
լևոնն իրենն արեց: Այսօր ես շատ ընկերներից եմ զրկվել: Ու չեմ զղջում: Դուք կասեք, որ քաղաքականությունը պետք չէ խառնել ընկերությանը: Ես գուցե համաձայնեի, եթե լևոնականների արտազատած թույնը ստիպված չլինեի շաբաթը մեկ-երկու անգամ շնչել:
Արդեն անտանելի էր դառնում: Մենակ էի, իսկ լևոնականները ոհմակով հարձակվում էին ինձ վրա: Գիտեմ, գիտեմ, շատերդ կարդալու եք սա, իսկ ես չեմ վախենում:
Կյանքիս մեջ առաջին անգամ է, որ գիտեմ նրանց հավաքվելու մասին, սակայն խորապես թքած ունեմ: Նախկինում երբ ուզում էի նրանցից փախչել, գերմարդկային ճիգեր էի գործադրում, և սովորաբար չէր ստացվում: Հիմա ամեն ինչ ասես բնական լինի: Թող նրանք իրար ջան ասեն, ջան լսեն, իսկ ես կվայելեմ լևոնականներից ազատագրված կյանքս:
Հազիվ սկսել եմ շնչել: Օդափոխությունն իսկապես օգնում է:
Արդեն անտանելի էր դառնում: Մենակ էի, իսկ լևոնականները ոհմակով հարձակվում էին ինձ վրա: Գիտեմ, գիտեմ, շատերդ կարդալու եք սա, իսկ ես չեմ վախենում:
Կյանքիս մեջ առաջին անգամ է, որ գիտեմ նրանց հավաքվելու մասին, սակայն խորապես թքած ունեմ: Նախկինում երբ ուզում էի նրանցից փախչել, գերմարդկային ճիգեր էի գործադրում, և սովորաբար չէր ստացվում: Հիմա ամեն ինչ ասես բնական լինի: Թող նրանք իրար ջան ասեն, ջան լսեն, իսկ ես կվայելեմ լևոնականներից ազատագրված կյանքս:
Հազիվ սկսել եմ շնչել: Օդափոխությունն իսկապես օգնում է:
Օպերայից մեր տուն ընկած ճանապարհը երբեմն շատ երկար է թվում, իսկ այսօր որքան մոտենում էի Չարենցի փողոցին, այնքան ավելի էի քայլերս դանդաղացնում. մի ակնթարթի պես էր անցել այն 20 րոպեն, որը ես մի կերպ 30 դարձրի: Ավելին՝ հազիվ դիմացա գայթակղությանը, որ քայլերս չուղղեմ դեպի «Յամ» ու այնտեղ կարդամ հոգեբուժության վաղվա դասս:
Տատիկիս տանը նորից հոգեբուժության մասին թեմա բացվեց: Ո՛չ, այս անգամ ոչ ոք չի կարող դեմս առնել. ես հոգեբույժ եմ դառնալու: Չգիտեմ, թե ինչպես են մտածում նրանք, ու՞մ շահերից է բխում իմ՝ հոգեբույժ չդառնալը: Զզվում եմ տարածված կարծիքներից, որ հոգեբույժներն իրենք գժվում են: Հետո, նույնիսկ եթե այդպես է, ավելի լավ է՝ գժվեմ սիրած գործով զբաղվելիս, քան ամբողջ կյանքիս ընթացքում տառապեմ չսիրածս մասնագիտության ձեռքին:
Ճանապարհին ռոք էի լսում: Ափսո՜ս, որ նման երգեր երեկ դիսկոյի ժամանակ չէին հնչում: Ինձ պետք է ներսիս կուտակվածը դուրս թափել, թեկուզ դա լինի հասարակ գոռալու ձևով:
Տատիկիս տանը նորից հոգեբուժության մասին թեմա բացվեց: Ո՛չ, այս անգամ ոչ ոք չի կարող դեմս առնել. ես հոգեբույժ եմ դառնալու: Չգիտեմ, թե ինչպես են մտածում նրանք, ու՞մ շահերից է բխում իմ՝ հոգեբույժ չդառնալը: Զզվում եմ տարածված կարծիքներից, որ հոգեբույժներն իրենք գժվում են: Հետո, նույնիսկ եթե այդպես է, ավելի լավ է՝ գժվեմ սիրած գործով զբաղվելիս, քան ամբողջ կյանքիս ընթացքում տառապեմ չսիրածս մասնագիտության ձեռքին:
Ճանապարհին ռոք էի լսում: Ափսո՜ս, որ նման երգեր երեկ դիսկոյի ժամանակ չէին հնչում: Ինձ պետք է ներսիս կուտակվածը դուրս թափել, թեկուզ դա լինի հասարակ գոռալու ձևով:
- Mood:
anxious - Music:Starsailore
Թող ոչ մի զոհ չպահանջվի լևոնից բացի,
Ուրիշ ոտքեր ոստիկանին թող մոտ չգան:
Ինձ թույլ չտվեցին տուն գնալ: Ափսոսացի, որ դեռ ցերեկը հորաքրոջս հետ դուրս չեկա: Ստիպված տատիկիս տանը գիշերեցի: Երկուսով ամբողջ երեկո հետևում էինք իրադարձություններին: Հեռախոսը չէր լռում: Անընդհատ սուտ ու ճիշտ լուրերի տեղատարափ էինք ստանում, որոնք պետք էր մի քանի տեղից ճշտել, որպեսզի հասկանանք, թե իրականում ինչ է կատարվում: Իսկ կեսգիշերին մոտ որոշեցինք քնել… Բայց շատ ուշ հայրս նորից զանգահարեց: Էլի ահավոր լուրեր: Մայրս դեռ աշխատում էր. ԱԺ-ում էր: Դրանից հետո երկար ժամանակ չկարողացա քնել:
Աչքերս բացեցի ժամը 9-ին: Վերջին անգամ կիրակի օրով ե՞րբ եմ այսքան շուտ արթնացել: Տատիկս գիշերանոցով նստել էր հեռուստացույցի առջև, գիշերը տեսագրված կադրերն էր դիտում ու բարձրաձայն արտասվում: Նրան այս վիճակում երբևէ չէի տեսել… Իսկ էկրանին՝ այրված, ջարդած մեքենաներ, թալանված խանութներ, կոտրված ապակի: Մի խոսքով, իսկական քաոս էր:
Ավելի ուշ իմացա. ութ զոհ: Չկարողացա պարզել, թե որ կողմից էին: Ասենք, դա կարևոր էլ չէ: Զոհը մնում է զոհ: Գուցե ութը փոքր թիվ է: Շատերը կասեն, թե դա ոչինչ է հազարների մեջ: Բայց զոհը մեքենա կամ խանութ չէ, որ թվերով չափես: Այսօր ութ ընտանիքներում սուգ է: Դու նրանց չես կարող հանգստացնել, ասել, որ ութը փոքր թիվ է: Նրանց համար զոհված հարազատն ամբողջ աշխարհն արժե:
…Ու այս ամենը տեղի է ունենում երկու հոգու կռվի արդյունքում: Դա չգրված օրենք է պատմության մեջ. կռվում են անհատներ, զոհվում են ուրիշներ: Միշտ մտածել եմ. ի՞նչ կլինի, երբ բոլորը հրաժարվեն կռվից: Մի՞թե պատերազմ կլինի: Բայց ցավն այն է, որ միշտ էլ գտնվում են մարդիկ, որոնք կռվում են ոչ թե պարտադրված, այլ ինչ-որ անհասկանալի գաղափարների հետևից, ինչ-որ թվացյալ հաղթանակի հասնելու համար: Ես զարմանում եմ, թե ինչպես է այս ամենը հասկացել Սասունցի Դավիթը ու ժողովրդին հանգիստ թողել…
Գընաց՝ կանգնեց Դավթի առաջ,
Էսպես խոսեց էն ծերունին.
— Դալար կենա՛, կուռըդ, ո՛վ քաջ,
Սուրըդ կըտրուկ միշտ քո ձեռին։
Մի ծերունուս խոսքին մըտիկ,
Տե՛ս, քու խելքը ինչ է կըտրում։
Ի՞նչ են արել քեզ էս մարդիկ,
Հե՞ր ես սըրանց դու կոտորում։
Ամեն մինը մի մոր որդի,
Ամեն մինը մի տան ճըրագ,
Որը կինն է թողել էնտեղ
Աչքը ճամփին, խեղճ ու կըրակ։
Որը մի տուն լիք մանուկներ,
Որը ծնող աղքատ ու ծեր,
Որը լացով քողն երեսին
Նորապըսակ ջահել հարսին...
Թագավորը զոռով-թըրով
Հավաքել է, էստեղ բերել։
Խեղճ մարդիկ ենք՝ պակաս օրով,
Մենք քեզ վընաս ի՞նչ ենք արել։
Թագավորն է քու թըշնամին,
Կըռիվ ունես — իր հետ արա,
Հե՞ր ես քաշում Թուր-Կեծակին
Էս անճարակ խալխի վըրա։
Լևո՛ն, կռիվ ունես, Սերժի հետ արա: Հե՞ր ես ժողովրդին քաշում էս անճարակ զինվորների վրա:
Սե՛րժ, կռիվ ունես, Լևոնի հետ արա: Հե՞ր ես ոստիկաններին քաշում էս անճարակ զոմբիների վրա:
Ուրիշ ոտքեր ոստիկանին թող մոտ չգան:
Ինձ թույլ չտվեցին տուն գնալ: Ափսոսացի, որ դեռ ցերեկը հորաքրոջս հետ դուրս չեկա: Ստիպված տատիկիս տանը գիշերեցի: Երկուսով ամբողջ երեկո հետևում էինք իրադարձություններին: Հեռախոսը չէր լռում: Անընդհատ սուտ ու ճիշտ լուրերի տեղատարափ էինք ստանում, որոնք պետք էր մի քանի տեղից ճշտել, որպեսզի հասկանանք, թե իրականում ինչ է կատարվում: Իսկ կեսգիշերին մոտ որոշեցինք քնել… Բայց շատ ուշ հայրս նորից զանգահարեց: Էլի ահավոր լուրեր: Մայրս դեռ աշխատում էր. ԱԺ-ում էր: Դրանից հետո երկար ժամանակ չկարողացա քնել:
Աչքերս բացեցի ժամը 9-ին: Վերջին անգամ կիրակի օրով ե՞րբ եմ այսքան շուտ արթնացել: Տատիկս գիշերանոցով նստել էր հեռուստացույցի առջև, գիշերը տեսագրված կադրերն էր դիտում ու բարձրաձայն արտասվում: Նրան այս վիճակում երբևէ չէի տեսել… Իսկ էկրանին՝ այրված, ջարդած մեքենաներ, թալանված խանութներ, կոտրված ապակի: Մի խոսքով, իսկական քաոս էր:
Ավելի ուշ իմացա. ութ զոհ: Չկարողացա պարզել, թե որ կողմից էին: Ասենք, դա կարևոր էլ չէ: Զոհը մնում է զոհ: Գուցե ութը փոքր թիվ է: Շատերը կասեն, թե դա ոչինչ է հազարների մեջ: Բայց զոհը մեքենա կամ խանութ չէ, որ թվերով չափես: Այսօր ութ ընտանիքներում սուգ է: Դու նրանց չես կարող հանգստացնել, ասել, որ ութը փոքր թիվ է: Նրանց համար զոհված հարազատն ամբողջ աշխարհն արժե:
…Ու այս ամենը տեղի է ունենում երկու հոգու կռվի արդյունքում: Դա չգրված օրենք է պատմության մեջ. կռվում են անհատներ, զոհվում են ուրիշներ: Միշտ մտածել եմ. ի՞նչ կլինի, երբ բոլորը հրաժարվեն կռվից: Մի՞թե պատերազմ կլինի: Բայց ցավն այն է, որ միշտ էլ գտնվում են մարդիկ, որոնք կռվում են ոչ թե պարտադրված, այլ ինչ-որ անհասկանալի գաղափարների հետևից, ինչ-որ թվացյալ հաղթանակի հասնելու համար: Ես զարմանում եմ, թե ինչպես է այս ամենը հասկացել Սասունցի Դավիթը ու ժողովրդին հանգիստ թողել…
Գընաց՝ կանգնեց Դավթի առաջ,
Էսպես խոսեց էն ծերունին.
— Դալար կենա՛, կուռըդ, ո՛վ քաջ,
Սուրըդ կըտրուկ միշտ քո ձեռին։
Մի ծերունուս խոսքին մըտիկ,
Տե՛ս, քու խելքը ինչ է կըտրում։
Ի՞նչ են արել քեզ էս մարդիկ,
Հե՞ր ես սըրանց դու կոտորում։
Ամեն մինը մի մոր որդի,
Ամեն մինը մի տան ճըրագ,
Որը կինն է թողել էնտեղ
Աչքը ճամփին, խեղճ ու կըրակ։
Որը մի տուն լիք մանուկներ,
Որը ծնող աղքատ ու ծեր,
Որը լացով քողն երեսին
Նորապըսակ ջահել հարսին...
Թագավորը զոռով-թըրով
Հավաքել է, էստեղ բերել։
Խեղճ մարդիկ ենք՝ պակաս օրով,
Մենք քեզ վընաս ի՞նչ ենք արել։
Թագավորն է քու թըշնամին,
Կըռիվ ունես — իր հետ արա,
Հե՞ր ես քաշում Թուր-Կեծակին
Էս անճարակ խալխի վըրա։
Լևո՛ն, կռիվ ունես, Սերժի հետ արա: Հե՞ր ես ժողովրդին քաշում էս անճարակ զինվորների վրա:
Սե՛րժ, կռիվ ունես, Լևոնի հետ արա: Հե՞ր ես ոստիկաններին քաշում էս անճարակ զոմբիների վրա:
Հիմա արդեն ծիծաղս է գալիս. Գրզոյի ընտանիքը փածչում է, Ջհանգիրյանը ձերբակալվել է ու ծեծվել, զանազան այլ լուրեր...
Ամաչեցի, բայց ուրախացել էի այն կեղծ լուրը լսելով, թե Ազատության հրապարակում ժողովրդի վրա ջուր են լցնում: Ուզում էի բոլորին ասել. "Բաղնիքդ անուշ", այն էլ շատ շուտով պարզվեց, որ սուտ է:
"Հայլուր" եմ նայում ու ծիծաղում: Սա էլ մյուս ծայրահեղությունն է:
Իսկ տատիկս պնդում է, որ Հայաստանից հեռանամ. չի ուզում, որ իր երեխաներն ու թոռները նման երկրում ապրեն:
Համատարած զոմբիացում, համաճարակ... Քամյուի "Ժանտախտն" եմ հիշում: Բայց այնտեղ վերջում համաճարակը մարում է: Իսկ ի?նչ է լինելու այստեղ: Երևի միայն պատվաստվածներն են մնալու, մյուսները մեռնելու են. "Ժանտախտում" գոնե լավացման դեպքեր կային, իսկ լևոնականության դեպքում դա բացառված է: Բայց երևի սա մահացու հիվանդություն չէ, այլ ծանր խրոնիկական ընթացք ունի: Դա ավելի վատ է: Ժանտախտը գոնե կարճ էր տևում: Ի?նչ եմ պարապ նստել: Վազեմ լաբորատորիա, փորձեր անեմ, լևոնականության բուժումը գտնեմ: Գուցե դրա համար "Նոբելյան" մրցանակ ստանամ:
Ամաչեցի, բայց ուրախացել էի այն կեղծ լուրը լսելով, թե Ազատության հրապարակում ժողովրդի վրա ջուր են լցնում: Ուզում էի բոլորին ասել. "Բաղնիքդ անուշ", այն էլ շատ շուտով պարզվեց, որ սուտ է:
"Հայլուր" եմ նայում ու ծիծաղում: Սա էլ մյուս ծայրահեղությունն է:
Իսկ տատիկս պնդում է, որ Հայաստանից հեռանամ. չի ուզում, որ իր երեխաներն ու թոռները նման երկրում ապրեն:
Համատարած զոմբիացում, համաճարակ... Քամյուի "Ժանտախտն" եմ հիշում: Բայց այնտեղ վերջում համաճարակը մարում է: Իսկ ի?նչ է լինելու այստեղ: Երևի միայն պատվաստվածներն են մնալու, մյուսները մեռնելու են. "Ժանտախտում" գոնե լավացման դեպքեր կային, իսկ լևոնականության դեպքում դա բացառված է: Բայց երևի սա մահացու հիվանդություն չէ, այլ ծանր խրոնիկական ընթացք ունի: Դա ավելի վատ է: Ժանտախտը գոնե կարճ էր տևում: Ի?նչ եմ պարապ նստել: Վազեմ լաբորատորիա, փորձեր անեմ, լևոնականության բուժումը գտնեմ: Գուցե դրա համար "Նոբելյան" մրցանակ ստանամ:
Ես երբեք չէի պատկերացնում, որ կարող եմ Հայաստանի համար արցունք թափել: Ասես ձեռքերս ու ոտքերս կապված լինեն, ձայնս՝ խլացված: Ու ամեն անգամ, երբ մի նոր համախոհ եմ գտնում, ո՜նց եմ ուրախանում: Ասես անապատում ծարավ շրջելիս ջուր գտնեմ:
Ու չգիտեմ՝ ատե՞մ, խղճա՞մ, ծիծաղե՞մ, լռե՞մ… Աչքիս առաջ Հայաստանն ու հայերը կործանման ուղին են բռնել:
Սպասում են, թե պետք է ուրախանամ, եթե արյունահեղություն լինի: Իսկ ես չգիտեմ, թե ինչ կկատարվի ինձ հետ… Գուցե այն հիստերիկ ծիծաղը բռնի, որ հաճախ ծնվում է անօգնականությունից, գուցե պարզապես խելագարվեմ ժողովրդի անխելքությունը տեսնելով կամ ուղղակի լռությամբ հարգեմ զոհերի հիշատակն ու անարգեմ գլխավոր սատանային:
Ամեն օր մորիցս հրահանգ եմ ստանում. «Ուղիղ տուն կգնաս»: Բայց առանց դրա էլ ես ուրիշ ճանապարհ չունեմ: Եղբայրս էլ Կապանից կավելացնի. «Էդ ապուշի հանրահավաքներին հանկարծ չգնաս»: Նա չի էլ պատկերացնում, որ ինձ համար Լևոնը ընդամենը մի ապուշ չէ, այլ ազգակործան շարժման գլխավոր սատանա:
Ինձ ուրիշ ոչինչ չի մնում, բացի դասերից հետո սուսուփուս տուն գալուց ու հայ ժողովրդի կործանումը սգալուց:
Տեսնես քանի՞ հոգի է ամբողջ Հայաստանում արցունքն աչքերին գնում քնելու վերջին օրերին:
Ու չգիտեմ՝ ատե՞մ, խղճա՞մ, ծիծաղե՞մ, լռե՞մ… Աչքիս առաջ Հայաստանն ու հայերը կործանման ուղին են բռնել:
Սպասում են, թե պետք է ուրախանամ, եթե արյունահեղություն լինի: Իսկ ես չգիտեմ, թե ինչ կկատարվի ինձ հետ… Գուցե այն հիստերիկ ծիծաղը բռնի, որ հաճախ ծնվում է անօգնականությունից, գուցե պարզապես խելագարվեմ ժողովրդի անխելքությունը տեսնելով կամ ուղղակի լռությամբ հարգեմ զոհերի հիշատակն ու անարգեմ գլխավոր սատանային:
Ամեն օր մորիցս հրահանգ եմ ստանում. «Ուղիղ տուն կգնաս»: Բայց առանց դրա էլ ես ուրիշ ճանապարհ չունեմ: Եղբայրս էլ Կապանից կավելացնի. «Էդ ապուշի հանրահավաքներին հանկարծ չգնաս»: Նա չի էլ պատկերացնում, որ ինձ համար Լևոնը ընդամենը մի ապուշ չէ, այլ ազգակործան շարժման գլխավոր սատանա:
Ինձ ուրիշ ոչինչ չի մնում, բացի դասերից հետո սուսուփուս տուն գալուց ու հայ ժողովրդի կործանումը սգալուց:
Տեսնես քանի՞ հոգի է ամբողջ Հայաստանում արցունքն աչքերին գնում քնելու վերջին օրերին:
Առավոտյան կարթնանամ (եթե քնեմ), և երեկը շատ հեռու կթվա: Միշտ այդպես է լինում. տարածությունը ժամանակը մի տեսակ մեծացնում է: Վաղը կմոռանամ, որ դեռ երեկ ես մեր տանն այս տողերն էի գրում, կկարողանամ պատկերացնել, որ կիրակի օրը ժամը մեկին պայմանավորված եմ Մարիայի հետ… Իսկ երբ վերադառնամ, չեմ ասի, թե երեկ ես այսինչն եմ արել: Դա կդառնա ժամանակի ինչ-որ կտոր, որ ոչ մի տեղ չի տեղավորվում: Կմնա որպես կյանքիս առանձին հատված: Գիտեմ, միշտ է այդպես ճանապարհորդելիս: Հետաքրքիր է՝ կգա՞ ժամանակ, երբ Հայաստանը կդառնա այդ անորոշ կտորը, իսկ իմ երեկն ու վաղն ուրիշ տեղ կլինի:
Նա ծնվել էր Կուսիկյանների ընտանիքում: Նախկինում նրանց ազգանունը Բոզիկյան է եղել, բայց որովհետև քաղաքի ամենանամուսով ընտանիքներից էին, պապը դեռ երիտասարդ ժամանակ ընտրել էր իրենց ավելի համապատասխան ազգանուն: Նրա հայրը` պարոն Մուրազը, ինժեներ էր: Ջանք չէր խնայում, որ աղջկա օժիտի համար փող բերի: Դրա համար մեկ-մեկ սոված էին մնում, բայց իրենց մխիթարում էին նրանով, որ աղջկան բարեհաջող կպսակեն: Մայրը` տիկին Սիրուհին, տնային տնտեսուհի էր. ընտանիքի պատիվը չգցելու համար չէր աշխատում: Առանց այդ էլ անունը հեչ սազական չէր Կուսիկյաններին: Դրա պատճառով Մուրազը շատ է վիճել հոր հետ, մինչև վերջինս կաթվածահար է եղել, մահացել, և Մուրազը հասել է իր մուրազին… Է՜հ, կներեք… Սիրուհուն: Չէ՛, չէ՛, հանկարծ սխալ չհասկանաք: Սիրուհին երբեք Մուրազի սիրուհին չի եղել: Նրանց առաջինը միացրել է ամուսնական մահիճը:
Աղջկա անունը Համեստ էին դրել: Մայրը շատ էր ուզում, որ Լուսինե կոչվեր, բայց որովհետև դիմացի մայթին կանգնող մարմնավաճառի անունն էր, Մուրազը հրաժարվեց դրանից: Բացի դրանից, եթե տեսնեիք նրան, կհամոզվեիք, որ հենց ինքն է` Կուսիկյան Համեստը, որին ո՛չ ուրիշ անուն կսազեր, ո՛չ ուրիշ ազգանուն:
Կուսիկյաններն ընտանեկան հարստություններ ունեին: Մեկը տիկին Սիրուհու կարմիր դիպլոմն էր, որը պինդ-պինդ պահվում էր ապակու հետևում, որպեսզի հա՛մ փոշի չնստի, հա՛մ եկող-գնացողը տեսնի: Երկրորդը նրա և պարոն Մուրազի առաջին ամուսնական գիշերվա սավանն էր: Այն գեղեցիկ կտրել էին, որպեսզի կարմիր բիծը հայտնվի ճիշտ կենտրոնում, նկարի շրջանակի մեջ դրել ու փակցրել պատին այնպես, որ տուն մտնողի ուշադրությունն առաջինը հենց դա էր գրավում: Տիկին Սիրուհին չէր զլանում աղջկան ամեն անգամ հիշեցնել, որ իսկական նամուսով տանտիկինն այդպիսին պիտի լինի. կարմիր դիպլոմով և ոչ պակաս կարմիր բիծ ունեցող սավանով:
Երրորդ հարստությունը Համեստի օժիտն էր, որի պարունակությունը, երբ Համեստը մեծանար ու մարդու տալու աղջիկ դառնար, պիտի ընտանեկան ցուցահանդեսի նյութ դառնար: Իսկ քանի որ Համեստին ամուսնացնելու ժամանակը դեռ չի եկել, նրա օժիտը թողնենք հանգիստ մնա տիկին Սիրուհու գաղտնարաններում:
Համեստը դպրոցում աչքի էր ընկնում իր համեստությամբ: Ընկերուհիների մայրերը միշտ օրինակ էին բերում նրան. «Աղջիկը սենց պիտի լինի. ո՛չ ձայն-ծպտուն է հանում, ո՛չ դիսկոներ գնում, ո՛չ հուշատետր պահում, ո՛չ Love Is ծամում, ո՛չ ոտքերը բացում, ո՛չ էլ ընդհանրապես տղաների հետ շփվում»: Իսկապես, Համեստը դեռ փոքրուց գիտեր, որ տղաների հետ ընկերություն անելը ճիշտ չէ: Անգամ առաջին դասարանում տիկին Սիրուհին եկել էր դպրոց և խնդրել, որ իր աղջկան որևէ տղայի կողքը, դիմացը և հետևը չնստացնեն: Ճիշտ է` դա դժվար գործ էր, որովհետև դասարանում տղաներն ավելի շատ էին, բայց բազմամյա փորձ ունեցող ուսուցչուհին, որը պարոն Մուրազին դաս տալու բախտ էլ էր ունեցել, կարողացավ ելքը գտնել. հատուկ Համեստի համար մի նոր նստարան բերեցին: Տարիներ առաջ Մուրազի հայրը պատվիրել էր, որ որդու թե՛ կողքը, թե՛ դիմացը, թե՛ հետևը աղջիկներ նստեն, իսկ դա առանձնապես բարց գործ չէր. ընդամենը պետք էր աղջիկ-տղա զույգերին խաչաձև շարել:
Համեստը երբեք դասարանի քեֆերին չէր գնում: Տիկին և պարոն Կուսիկյանները վախենում էին, որ հանկարծ իրենց աղջիկը տղաներից մեկին քսվի, և իրենք ամբողջ ցեղով խայտառակ լինեն: Ընդհանրապես, ծնողները Համեստի համար խիստ օրենքներ էին մշակել. մութն ընկնելուց երկու ժամ առաջ տանը լինել, կարճ յուբկա չհագնել, կինո, թատրոն, դիսկո ընդհանրապես չգնալ, զբոսնել միայն աղջիկների հետ, տղաների հետ ոչ մի բառ չփոխանակել, անգամ եթե շատ խնդրեն, պաղպաղակը լիզելով չուտել, գազարը, վարունգը և նրբերշիկը միայն կտրտված ուտել, եղունգները չքսել, երեկոյան ժամը տասից հետո հեռուստացույց չդիտել, ամսագրեր ընդհանրապես չկարդալ:
Ու այսպես համեստ մեծանում էր մեր Համեստը: Նա արդեն տասնվեց տարեկան էր, բայց բառիս բուն իմաստով չգիտեր, թե ինչ է տղան: Անգամ ութերորդ դասարանում, երբ մարդու անատոմիայից սեռական օրգաններն էին անցնում, պարոն Մուրազը պատռեց դասագրքի համապատասխան էջերը, գնաց դպրոց և պատվիրեց, որ Համեստին այդ դասին թույլ չտալ: Բա ի՞նչ, հո ամբողջ ազգով չէի՞ն խայտառակվելու:
Հա՛, ուրեմն Համեստն արդեն ավարտում էր դպրոցը: Կուսիկյանների ընտանիքում ժողով էր. որոշվում էր աղջկա ճակատագիրը: Մուրազի եղբայրը` Չամուռը, պնդում էր, որ սովորելն աղջկան վայել չէ, մինչդեռ տիկին Սիրուհին վստահ էր, որ օժիտը լիարժեք չի լինի, եթե մեջը դիպլոմ չլինի: Ու էդպես երկար մտորումներից հետո որոշեցին իրենց աղջկան ուղարկել Երևանի «ամենանամուսով» բուհը` բժշկական համալսարան:
Այո՛, Համեստն առաջին անգամ տասնվեց տարեկանում իմացավ տղամարդու և կնոջ տարբերությունների մասին: Այս դեպքում արդեն պարոն Մուրազն անզոր էր. Համեստը պարապում էր, որ ընդունվի, և երբ դասախոսը տեսել էր, որ համապատասխան թեմայի էջերը բացակայում են, թելադրել էր, որ գրի: Այդ օրը նա ոգևորված տուն եկավ, մորը հարցրեց, թե. «Մա՛մ, պապան առնանդամ ունի՞»: Այդ ժամանակ տեղի ունեցավ անսպասելին. կիկին Սիրուհին աչքերը լցրեց, դեմքը ծածկեց, վազեց ամուսնու մոտ ու արտասվախառը ձայնով ասաց. «Մու՛ր, մեր աղջիկը փչացել է»: Համեստը հասկացավ, որ նման թեմաներով խոսելը տանն արգելվում է, իսկ որպեսզի իր մեղքը ներվի, գնաց եկեղեցի, յոթ հատ մոմ վառեց:
Ու խեղճ Կուսիկյան Համեստը հայտնվեց բժշկականում: Ի՜նչ նամուս, ի՜նչ բան: Այստեղ արդեն ծնողները չէին կարող պարտադրել, որ Համեստը համապատասխան դասերին չհաճախի, այլապես կարմիր դիպլոմը օժիտում չէր հայտնվի: Ավելին` կուրսեցիները միշտ խուժան անեկդոտներ էին պատմում, և ոչ ոք չկար, որ նրա ականջները փակի: Բայց Համեստը ոչինչ, բացարձակապես ոչինչ չէր հասկանում: Հաճախ միամիտ հարցեր էր տալիս, իսկ բանիմաց դասընկերները բացատրելու փոխարեն հռհռում էին: Օրինակ, մի անգամ ուսանողներից մեկը դասախոսներից մեկին անվանեց «խոլինոմինետիկ»: Բոլորը ծիծաղից թուլացան, իսկ Համեստը շվարած նայում էր նրանց: Հետո համարձակվեց հարցնել.
- Դա ի՞նչ է:
- Դե մինետ բառից, չգիտե՞ս,- պատասխանեց առավել բարեհամբույր գտնված դասընկերը:
- Մինե՞տ: Էդ ի՞նչ է:
Նորից հռհռոց:
Մի անգամ վիրահատություն էին դիտում: Շատ չմանրամասնեմ, միայն ասեմ, որ վիրահատական մուտքն առնանդամից էր: Հանկարծ չնախատեսված էրեկցիա եղավ: Ուսանողները հազիվ ծիծաղները զսպեցին, իսկ Համեստը վախեցած բացականչեց.
- Էս ի՞նչ էր:
Բայց չորրորդ կուրսում Համեստն արդեն ամեն ինչից տեղյակ էր: Նույնիսկ եթե դասընկերները չբացատրեին, երկար ժամանակ այդ միջավայրում լինելով կամաց-կամաց սովորում էր բոլոր խուժան բառերը, բայց տանը ոչինչ չէր ասում: Սիրուհին ու Մուրազը չգիտեին, որ իրենց աղջիկը վաղուց արդեն փչացած է, որովհետև արգելված բառերի մի հսկայական կույտ էր անգիր արել:
Համեստը գրադարանում ինչ-որ բան էր կարդում, երբ հանկարծ զգաց, որ ինչ-որ մեկը սեղմում է ոտքը: Սկզբում կարծեց, թե պատահական է, բայց նորից ու նորից էր զգում տաք ճնշումը: լուխը բարձրացրեց, տեսավ հաճախացած շնչառությամբ մի հնդիկի: Շտապ գլուխը կախեց, ոտքերը հետ տարավ: Բայց հնդիկը համառ էր. նա հանեց կոշիկը, սկսեց ոտնաթաթով Համեստի ոտքը շոյելով վեր բարձրանալ: Աղջկան դուր եկավ դա: Կամաց-կամաց առաջ եկավ` հուսալով, որ հնդիկը ոտքերի արանքին էլ կհասնի, բայց սեղանը լայն էր, հեռավորությունը` մեծ, և հնդկական ոտնաթաթը հայկական ծնկից վեր հազիվ բարձրացավ: Համեստն ամաչեց, գրքերը հավաքեց, դուրս եկավ գրադարանից: Հնդիկը հետևեց նրան:
Չգիտեմ, թե ինչպես ստացվեց, չգիտեմ, թե ինչպես կարողացավ հնդիկը համոզել Համեստին, բայց նրանք հայտնվեցին նրա բնակարանում: Էս Հնդիկը սուսուփուս մի քանի րոպե նստելուց հետո հարձակվեց Համեստի վրա, որ համբուրի, բայց նա թույլ չտվեց: Ստիպված եղավ բավարարվել մարմնի մյուս մասերով: Ամբողջ դեմքը ծածկել էր համբուրներով, իսկ Համեստը շշմած առաստաղին էր նայում: Մեկ էլ հնդիկն ասաց.
- Կանգնեց:
Համեստը սկսեց մտածել, թե ինչը նկատի ունի: Հաջորդ վայրկյանին հնդիկը խնդրեց.
- Բռնի՛ր:
Համեստի հեչ պետքը չէր: Հնդիկը սկսեց հերթով գրգռել բոլոր էրոգեն կետերը. ականջները, պարանոցը, կրծքերը, որովայնի ստորին մասը, ազդրերի ներքին մակերեսը, բայց Համեստը շարունակում էր շշմած առաստաղին նայել: Նա միայն կարմիր դիպլոմի ու սավանի ոչ պակաս կարմիր բծից զրկվելու մասին էր մտածում… Չէ՞ որ այդ պահին տղայի հետ մեղմ ասած շփվում էր, իսկ ծնողները եթե իմանային, անկասկած կպատժեին:
- Խնդրում եմ, բռնիր,- նորից ասաց հնդիկը:
Վերջապես Համեստը հասկացավ, թե խոսքն ինչի մասին է, հնդիկին սարսափած հետ հրեց, որը ստիպված ինքն էր բռնել առնանդամը և աչքերը փակ տնքում էր, բացեց բնակարանի դուռը և դուրս փախավ. քիչ էր մնում` Կուսիկյաններին խայտառակ անի: Չէ՜, արդեն արել էր: Վազեց եկեղեցի, հիսուն հատ մոմ վառեց` հույս ունենալով, որ դրանք բավական են, որ ծնողների դեմ գործած մեղքերը ներվեն: Այո՛, շա՜տ քիչ էր մնացել, որ զրկվեր վաղեմի երազանքից, այն է` իր սեփական տանը իր սեփական սավանը ցույց տալու բերկրանքից ու կարմիր դիպլոմից:
Աղջկա անունը Համեստ էին դրել: Մայրը շատ էր ուզում, որ Լուսինե կոչվեր, բայց որովհետև դիմացի մայթին կանգնող մարմնավաճառի անունն էր, Մուրազը հրաժարվեց դրանից: Բացի դրանից, եթե տեսնեիք նրան, կհամոզվեիք, որ հենց ինքն է` Կուսիկյան Համեստը, որին ո՛չ ուրիշ անուն կսազեր, ո՛չ ուրիշ ազգանուն:
Կուսիկյաններն ընտանեկան հարստություններ ունեին: Մեկը տիկին Սիրուհու կարմիր դիպլոմն էր, որը պինդ-պինդ պահվում էր ապակու հետևում, որպեսզի հա՛մ փոշի չնստի, հա՛մ եկող-գնացողը տեսնի: Երկրորդը նրա և պարոն Մուրազի առաջին ամուսնական գիշերվա սավանն էր: Այն գեղեցիկ կտրել էին, որպեսզի կարմիր բիծը հայտնվի ճիշտ կենտրոնում, նկարի շրջանակի մեջ դրել ու փակցրել պատին այնպես, որ տուն մտնողի ուշադրությունն առաջինը հենց դա էր գրավում: Տիկին Սիրուհին չէր զլանում աղջկան ամեն անգամ հիշեցնել, որ իսկական նամուսով տանտիկինն այդպիսին պիտի լինի. կարմիր դիպլոմով և ոչ պակաս կարմիր բիծ ունեցող սավանով:
Երրորդ հարստությունը Համեստի օժիտն էր, որի պարունակությունը, երբ Համեստը մեծանար ու մարդու տալու աղջիկ դառնար, պիտի ընտանեկան ցուցահանդեսի նյութ դառնար: Իսկ քանի որ Համեստին ամուսնացնելու ժամանակը դեռ չի եկել, նրա օժիտը թողնենք հանգիստ մնա տիկին Սիրուհու գաղտնարաններում:
Համեստը դպրոցում աչքի էր ընկնում իր համեստությամբ: Ընկերուհիների մայրերը միշտ օրինակ էին բերում նրան. «Աղջիկը սենց պիտի լինի. ո՛չ ձայն-ծպտուն է հանում, ո՛չ դիսկոներ գնում, ո՛չ հուշատետր պահում, ո՛չ Love Is ծամում, ո՛չ ոտքերը բացում, ո՛չ էլ ընդհանրապես տղաների հետ շփվում»: Իսկապես, Համեստը դեռ փոքրուց գիտեր, որ տղաների հետ ընկերություն անելը ճիշտ չէ: Անգամ առաջին դասարանում տիկին Սիրուհին եկել էր դպրոց և խնդրել, որ իր աղջկան որևէ տղայի կողքը, դիմացը և հետևը չնստացնեն: Ճիշտ է` դա դժվար գործ էր, որովհետև դասարանում տղաներն ավելի շատ էին, բայց բազմամյա փորձ ունեցող ուսուցչուհին, որը պարոն Մուրազին դաս տալու բախտ էլ էր ունեցել, կարողացավ ելքը գտնել. հատուկ Համեստի համար մի նոր նստարան բերեցին: Տարիներ առաջ Մուրազի հայրը պատվիրել էր, որ որդու թե՛ կողքը, թե՛ դիմացը, թե՛ հետևը աղջիկներ նստեն, իսկ դա առանձնապես բարց գործ չէր. ընդամենը պետք էր աղջիկ-տղա զույգերին խաչաձև շարել:
Համեստը երբեք դասարանի քեֆերին չէր գնում: Տիկին և պարոն Կուսիկյանները վախենում էին, որ հանկարծ իրենց աղջիկը տղաներից մեկին քսվի, և իրենք ամբողջ ցեղով խայտառակ լինեն: Ընդհանրապես, ծնողները Համեստի համար խիստ օրենքներ էին մշակել. մութն ընկնելուց երկու ժամ առաջ տանը լինել, կարճ յուբկա չհագնել, կինո, թատրոն, դիսկո ընդհանրապես չգնալ, զբոսնել միայն աղջիկների հետ, տղաների հետ ոչ մի բառ չփոխանակել, անգամ եթե շատ խնդրեն, պաղպաղակը լիզելով չուտել, գազարը, վարունգը և նրբերշիկը միայն կտրտված ուտել, եղունգները չքսել, երեկոյան ժամը տասից հետո հեռուստացույց չդիտել, ամսագրեր ընդհանրապես չկարդալ:
Ու այսպես համեստ մեծանում էր մեր Համեստը: Նա արդեն տասնվեց տարեկան էր, բայց բառիս բուն իմաստով չգիտեր, թե ինչ է տղան: Անգամ ութերորդ դասարանում, երբ մարդու անատոմիայից սեռական օրգաններն էին անցնում, պարոն Մուրազը պատռեց դասագրքի համապատասխան էջերը, գնաց դպրոց և պատվիրեց, որ Համեստին այդ դասին թույլ չտալ: Բա ի՞նչ, հո ամբողջ ազգով չէի՞ն խայտառակվելու:
Հա՛, ուրեմն Համեստն արդեն ավարտում էր դպրոցը: Կուսիկյանների ընտանիքում ժողով էր. որոշվում էր աղջկա ճակատագիրը: Մուրազի եղբայրը` Չամուռը, պնդում էր, որ սովորելն աղջկան վայել չէ, մինչդեռ տիկին Սիրուհին վստահ էր, որ օժիտը լիարժեք չի լինի, եթե մեջը դիպլոմ չլինի: Ու էդպես երկար մտորումներից հետո որոշեցին իրենց աղջկան ուղարկել Երևանի «ամենանամուսով» բուհը` բժշկական համալսարան:
Այո՛, Համեստն առաջին անգամ տասնվեց տարեկանում իմացավ տղամարդու և կնոջ տարբերությունների մասին: Այս դեպքում արդեն պարոն Մուրազն անզոր էր. Համեստը պարապում էր, որ ընդունվի, և երբ դասախոսը տեսել էր, որ համապատասխան թեմայի էջերը բացակայում են, թելադրել էր, որ գրի: Այդ օրը նա ոգևորված տուն եկավ, մորը հարցրեց, թե. «Մա՛մ, պապան առնանդամ ունի՞»: Այդ ժամանակ տեղի ունեցավ անսպասելին. կիկին Սիրուհին աչքերը լցրեց, դեմքը ծածկեց, վազեց ամուսնու մոտ ու արտասվախառը ձայնով ասաց. «Մու՛ր, մեր աղջիկը փչացել է»: Համեստը հասկացավ, որ նման թեմաներով խոսելը տանն արգելվում է, իսկ որպեսզի իր մեղքը ներվի, գնաց եկեղեցի, յոթ հատ մոմ վառեց:
Ու խեղճ Կուսիկյան Համեստը հայտնվեց բժշկականում: Ի՜նչ նամուս, ի՜նչ բան: Այստեղ արդեն ծնողները չէին կարող պարտադրել, որ Համեստը համապատասխան դասերին չհաճախի, այլապես կարմիր դիպլոմը օժիտում չէր հայտնվի: Ավելին` կուրսեցիները միշտ խուժան անեկդոտներ էին պատմում, և ոչ ոք չկար, որ նրա ականջները փակի: Բայց Համեստը ոչինչ, բացարձակապես ոչինչ չէր հասկանում: Հաճախ միամիտ հարցեր էր տալիս, իսկ բանիմաց դասընկերները բացատրելու փոխարեն հռհռում էին: Օրինակ, մի անգամ ուսանողներից մեկը դասախոսներից մեկին անվանեց «խոլինոմինետիկ»: Բոլորը ծիծաղից թուլացան, իսկ Համեստը շվարած նայում էր նրանց: Հետո համարձակվեց հարցնել.
- Դա ի՞նչ է:
- Դե մինետ բառից, չգիտե՞ս,- պատասխանեց առավել բարեհամբույր գտնված դասընկերը:
- Մինե՞տ: Էդ ի՞նչ է:
Նորից հռհռոց:
Մի անգամ վիրահատություն էին դիտում: Շատ չմանրամասնեմ, միայն ասեմ, որ վիրահատական մուտքն առնանդամից էր: Հանկարծ չնախատեսված էրեկցիա եղավ: Ուսանողները հազիվ ծիծաղները զսպեցին, իսկ Համեստը վախեցած բացականչեց.
- Էս ի՞նչ էր:
Բայց չորրորդ կուրսում Համեստն արդեն ամեն ինչից տեղյակ էր: Նույնիսկ եթե դասընկերները չբացատրեին, երկար ժամանակ այդ միջավայրում լինելով կամաց-կամաց սովորում էր բոլոր խուժան բառերը, բայց տանը ոչինչ չէր ասում: Սիրուհին ու Մուրազը չգիտեին, որ իրենց աղջիկը վաղուց արդեն փչացած է, որովհետև արգելված բառերի մի հսկայական կույտ էր անգիր արել:
Համեստը գրադարանում ինչ-որ բան էր կարդում, երբ հանկարծ զգաց, որ ինչ-որ մեկը սեղմում է ոտքը: Սկզբում կարծեց, թե պատահական է, բայց նորից ու նորից էր զգում տաք ճնշումը: լուխը բարձրացրեց, տեսավ հաճախացած շնչառությամբ մի հնդիկի: Շտապ գլուխը կախեց, ոտքերը հետ տարավ: Բայց հնդիկը համառ էր. նա հանեց կոշիկը, սկսեց ոտնաթաթով Համեստի ոտքը շոյելով վեր բարձրանալ: Աղջկան դուր եկավ դա: Կամաց-կամաց առաջ եկավ` հուսալով, որ հնդիկը ոտքերի արանքին էլ կհասնի, բայց սեղանը լայն էր, հեռավորությունը` մեծ, և հնդկական ոտնաթաթը հայկական ծնկից վեր հազիվ բարձրացավ: Համեստն ամաչեց, գրքերը հավաքեց, դուրս եկավ գրադարանից: Հնդիկը հետևեց նրան:
Չգիտեմ, թե ինչպես ստացվեց, չգիտեմ, թե ինչպես կարողացավ հնդիկը համոզել Համեստին, բայց նրանք հայտնվեցին նրա բնակարանում: Էս Հնդիկը սուսուփուս մի քանի րոպե նստելուց հետո հարձակվեց Համեստի վրա, որ համբուրի, բայց նա թույլ չտվեց: Ստիպված եղավ բավարարվել մարմնի մյուս մասերով: Ամբողջ դեմքը ծածկել էր համբուրներով, իսկ Համեստը շշմած առաստաղին էր նայում: Մեկ էլ հնդիկն ասաց.
- Կանգնեց:
Համեստը սկսեց մտածել, թե ինչը նկատի ունի: Հաջորդ վայրկյանին հնդիկը խնդրեց.
- Բռնի՛ր:
Համեստի հեչ պետքը չէր: Հնդիկը սկսեց հերթով գրգռել բոլոր էրոգեն կետերը. ականջները, պարանոցը, կրծքերը, որովայնի ստորին մասը, ազդրերի ներքին մակերեսը, բայց Համեստը շարունակում էր շշմած առաստաղին նայել: Նա միայն կարմիր դիպլոմի ու սավանի ոչ պակաս կարմիր բծից զրկվելու մասին էր մտածում… Չէ՞ որ այդ պահին տղայի հետ մեղմ ասած շփվում էր, իսկ ծնողները եթե իմանային, անկասկած կպատժեին:
- Խնդրում եմ, բռնիր,- նորից ասաց հնդիկը:
Վերջապես Համեստը հասկացավ, թե խոսքն ինչի մասին է, հնդիկին սարսափած հետ հրեց, որը ստիպված ինքն էր բռնել առնանդամը և աչքերը փակ տնքում էր, բացեց բնակարանի դուռը և դուրս փախավ. քիչ էր մնում` Կուսիկյաններին խայտառակ անի: Չէ՜, արդեն արել էր: Վազեց եկեղեցի, հիսուն հատ մոմ վառեց` հույս ունենալով, որ դրանք բավական են, որ ծնողների դեմ գործած մեղքերը ներվեն: Այո՛, շա՜տ քիչ էր մնացել, որ զրկվեր վաղեմի երազանքից, այն է` իր սեփական տանը իր սեփական սավանը ցույց տալու բերկրանքից ու կարմիր դիպլոմից:
